Prof. Alwyn Swanepoel[1]

 Lees: Númeri 14:24; Josua 14:5-15; 15:13-14

Teks: Númeri 14:24; Josua 14:10-12

 Kaleb was ’n held omdat daar in hom, so lees ons, ’n ander gees was – ’n ander gees as vrees teenoor intimidasie, as ongeloof teenoor elke nuwe uitdaging. In die lig van die hele Bybel weet ons dat dit die Gees van Christus is wat reeds in Kaleb vaardig was. Kaleb was as 40-jarige verspieder reeds die verteenwoordiger van die stam van Juda, wat die belofte ontvang het dat die Messias uit hulle gebore sou word (Gén. 49:8-12; Núm.13:6). Juda, as draer van die groot belofte, het ook die opdrag ontvang om voor te loop om die beloofde land Kanaän te verower (Rigt. 1:1-2). As Juda dan moes voorloop in die gees en krag van die Messias, besef ons dat ons in Kaleb te make het met ’n man wat voorloop in Juda in die gees van oorwinning en uitredding, teen vrees en vol van geloof (Núm. 13:30).

Ons het steeds sulke helde met ’n ander Gees, die Heilige Gees in hulle, nodig. Ons het hulle ook onder Afrikaners nodig en veral op Heldedag is daar wonderlike toepassings hieroor. In 1994 was daar ongelukkig Afrikaners wat saam met die afskaffing van Heldedag, ook uit die bus van die Afrikaners geklim en eintlik net hul eie privaat suksesse begin najaag het. Die vraag is of dit kenmerkend van ware helde is. Vanaf 1952-1994 was Afrikaners se amptelik erkende Heldedag op 10 Oktober daarop gemik om die beginsels en norme van Afrikaners te herbevestig en vas te lê. Dit was ook in terme van ons gelese gedeelte geskoei op ’n ander gees as meesleuring deur vrees of die meerderheid. Vanuit Josua 14 fokus ons daarom vandag op die vraag: Wat beteken dit in 2024 as jonger en ouer Afrikaners deel van ’n heldevolk wil bly?

Neem jou getroue plek in as deel van die verbond tussen die geslagte

Die uitsonderlike van Kaleb is dat hy selfs op 85-jarige ouderdom steeds bou aan sy hede met die oog op die toekoms. God het hom uitsonderlik geseën met oorlewing in die woestyn, maar ook met besondere gesondheid en krag in die ouderdom (v. 10-11). Kom ons dink onsself ‘n bietjie in: Hier staan ’n unieke lewende monument van God se genade – ’n man van 85 wat kans sien om reuse fisies aan te durf. Hy is ten minste 20 jaar ouer as die nuwe geslag Israeliete, aangesien net hy en Josua (van die vorige geslag) nie uitgesterf het nie. Maar op 85 is hy so sterk soos toe hy 40 was. Waarom? Omdat hy as ’n minderheid van twee uit twaalf verspieders volgehou het soos een wat die onsienlike sien selfs toe die vergadering in massahisterie hulle wou stenig omdat hulle reuse wou aandurf. Maar God verskyn en oordeel die verspieders en vergadering, en laat Kaleb meer as oorleef in die woestyn waar al sy tydgenote sterf (Núm. 14:10, 24). Die HERE God seën hom met frisse krag tot in die ouderdom. Soos een kommentator dit ongeveer stel: Unieke getrouheid word soms geseën met unieke gawes. Die ander gees in Kaleb lei dus tot lewe in volheid, maar let op wat hy met sy seëninge maak. Hy wil sy stoere krag steeds gebruik om presies dit te doen wat hy 45 jaar vantevore bereid was om te doen. Hy wil presies daardie vesting, Hebron, inneem wat die volk destyds met sy reuse en versterking so geïntimideer het (vgl. Núm. 13:22). Soos die woorde van ons teksgedeelte lui:

Gee my dan nou hierdie bergland waarvan die HERE daardie dag gespreek het; want u self het dié dag gehoor dat dáár Enakiete is en groot versterkte stede; miskien sal die HERE met my wees, sodat ek hulle kan verdrywe, soos die HERE gespreek het. Toe het Josua hom geseën en aan Kaleb, die seun van Jefúnne, Hebron as erfdeel gegee. Daarom het Hebron die erfdeel geword van Kaleb, die seun van Jefúnne, die Kenissiet, tot vandag toe, omdat hy volgehou het om die HERE, die God van Israel, te volg (Jos. 14:12).

Kaleb leer ons dat, jonger of ouer, dit steeds moontlik is om heldhaftig te wees met presies dieselfde visie: Om die reuse wat teen God se koninkryk vuisbal, met geloofsmoed aan te durf. En Kaleb bevestig ook wat dit beteken as jy uitsonderlik geseën word. Dit gebeur nie om dit bloot vir onsself te hou nie. Nee, meerdere seën lei tot meerdere diens in sy koninkryk. Die gevolg hiervan is dat ander ook deur ons werksaamhede geseën word. Dit is ’n ander gees as dit wat George Orwell waargeneem het by te veel mense met kortsigtige visie oor hul eie tyd: “Elke generasie verbeel hulself dat hulle meer intelligent is as die een voor hulle en wyser as die een wat ná hulle sal kom.” Maar waar ’n ander gees as hierdie bysiende visie werksaam is, sien ons dat iets anders moontlik is. Dan sien ons in dat ons seën beleef deur hulle wat ons voorgegaan het, maar ook tot seën mag wees vir hulle wat ons opvolg. Die Ierse staatsman in die Britse parlement, Edmund Burke, het hierdie ander gees treffend verwoord: “Elke samelewing is ’n verbond tussen dié wat lewe, dié wat reeds dood is, en dié wat nog gebore moet word.”

Wanneer ons vir ’n oomblik ’n tree teruggee, kan ons hierdie lyn in Kaleb se posisie tussen die geslagte ook raaksien as ons let op die ryke geskiedenis van die stad wat hy inneem: Hebron. Dit was ’n besondere plek vol van simboliese betekenis in God se openbaring, lank reeds voor Kaleb se heldhaftige stryd daarvoor, maar ook daarna. Hebron se naam en die gebeure daar staan daarom vir ware aanbidding, gemeenskap, verbond, vriendskap, koninklike erfenis.

Reeds Abraham woon naby Hebron, wat “vriend” of “gemeenskap” kan beteken. Hy bou daar ’n altaar nadat Lot en sy mense hul paaie van hom skei, maar Abraham is die een wat vriend van God genoem word (Gén. 13:18; Jak. 2:23). Tot vandag toe het dit ook in die Palestyne se Arabiese benaming vir die stad betekenisse in hierdie rigting. Hierdie betekenisse is vandag in Israel so ironies aangesien Hebron steeds ’n belangrike baken in Israel is, maar ook ’n besondere mikrogestalte van die hele Israel-Palestina-konflik. En tog, Abraham, Gods vriend, rig sy altaar aan die lewende God juis daar op wanneer Lot kies vir die skone gebied rondom Sodom en Gomorra. Lot en sy mense sien dat dit naby Sodom en Gomorra baie soos die tuin van die HERE lyk (Gén. 13:10). Maar dit is ’n valse Paradys. Abraham daarenteen, verkies die droër dele waaroor God beloftes gemaak het (Gén. 13:14-18). En tog: Hebron moes sekerlik ook ’n formidabele plek gewees het as reuse besluit het om dit hul basis te maak.

Die aartsvaders bring groot gedeeltes van hul lewens in of naby Hebron deur en die aartsvaders en hul vrouens word ook begrawe by Magpéla, die enigste aanvanklike stukkie besitting van Abraham in Kanaän – getuienis oor wat kom, daar vlak by Hebron (Gén.23:19; 49:29-32). Dit is ’n vraag of die verspieders dalk na die grafte gaan kyk het en toe hulle die reuse daar gesien het. Ook hierdie grafte was reeds simbool van God se beloftes van seën en ’n roeping om ’n seën vir die nasies te wees. Maar dan moet jy die lyne in die geslagte kan trek en kan raaksien dat daar kontinuïteit met jou gelowige voorgeslagte is. Gelowige helde kan dit doen, want hulle eer die verbond en die beloftes van God in Christus en deel daarom die verbond ook met mekaar, ook in die geslagte. Maar hulle wat net in die hier en nou, sonder God se verbond in ’n warrelwindromanse met die tydsgees leef, kan nie die verbindingslyne in die land van hiperindividualisme sien nie. Kaleb in Hebron val dus nie uit die lug nie. Dit lê in lyn met Abraham wat reeds by Hebron ’n altaar gebou het.

En omdat Kaleb sy plek inneem, is daar ook vanuit Hebron verdere seën vir die nageslagte. Dit het later een van die toevlugstede in Israel geword vir mense wat vryspraak benodig wat op geregtigheid gegrond is (vgl. Jos. 20:7). Dit was ook ’n priesterstad vir die Leviete wat geen erfdeel in Israel gehad het nie omdat God self hul erfdeel was (Jos. 21:13). Dit was later ook die stad waar Dawid as koning gebly het vir die eerste sewe en ’n half jaar van sy koningskap en vanwaar hy as koning oor die hele Israel gesalf is (2 Sam. 5:3-5). Dus: stad van toevlug, aanbidding en koninklike erfenis wat getuig van groter dinge wat op pad is.

Daarom moet ons ook raaksien dat die ander gees in Kaleb wat reuse verslaan, in verband staan met Dawid wat Góliat aandurf nadat hy gesalf is en die Gees van die HERE oor hom kom (1 Sam. 16:13; 17). Beide is ook deel van die stam van Juda, daardie stam wat die toon moes aangee en die belofte van die groot Gesalfde, die Christus, dra. Ja, die ander gees in hulle wys heen na die Messias wat sou kom en die Gees nie met mate gehad het nie, maar die draak, Satan, en die dood moes verslaan. Soos niemand anders nie het Hy gelowig enduit volgehou en nie aan sy eie belang gedink nie, maar aan ons. Só kan die ander Gees wat in Kaleb was, wat in Dawid vaardig was ná sy salwing, ook in ons wees deur ons verbondenheid aan die groot Gesalfde. Op jonger en ouer ouderdom vertoon Kaleb hierdie ander gees en kan daarom ’n leier en held wees: Want God het ons nie ’n gees van vreesagtigheid gegee nie, maar van krag en liefde en selfbeheersing ( 2 Tim. 1:7). Ja, Kaleb is selfs strydbereid op 85 en dit is deel van die rede waarom hy die stam van Juda wel kon lei deur voorbeeld (vgl. Rigt. 1:1-15). Wat is die geheim?

Glo die oop geheim van die verbond en volhard daarin saam met ander geslagte

Die geheim van Kaleb se lewe is ’n oop geheim, die geheim van die verbond. Die vraag is daarom eintlik net of ons geslag dit steeds wil hoor en vandag ook weer wil toe-eien. Twee reekse woorde wat hier herhaal word, beklemtoon die oop geheim van die verbond. Telkens hoor ons: (1) “Soos die HERE gespreek het” (v. 6, 10, 12). En telkens hoor ons (2) dat Kaleb volgehou het om die HERE te volg toe die uitdagings kom (v. 8-9, 14).

Dit is belangrik om raak te sien dat die saak dus nie by Kaleb begin nie, maar by God en sy Woord en sy beloftes – “soos die HERE gespreek het”. Reeds op 40 sien en hoor Kaleb in die eerste plek nie die reuse en versterkte stede nie, maar vir God. Hy het eerstehands beleef wat God se beloftes beteken toe hulle as slawe uit Egipte bevry is, deur die Rooisee getrek en die verbond by Sinai gesluit het. Kan ’n mens dan nog daarna jou hand aan die ploeg slaan en begin agtertoe kyk as die reuse opdaag? God het mos reeds opgetree en beloftes gemaak, ook vir ons! Maar dan moet ons die kuur teen vrees, en vaskyk teen uitdagings, proefondervindelik leer ken – dat God en jy altyd ’n meerderheid is en sterker is as reuse in enige formaat, enige gestalte. Wat is daar vandag wat jou op persoonlike vlak, maar ook gelowige Afrikaners saam wil intimideer? Daarom is dit so belangrik om gereeld uit die reinigende en belofteryke Woord voeding te ontvang sodat ons die ander Gees as die tydsgees kan hoor en sterk kan staan en oorwin.

Hiermee saam lees ons ook telkens dat Kaleb “volgehou” het, midde die uitdagings, in die krag van die ander Gees, om die oog op God se beloftes te hou en nie op sy uitdagings nie. Daar is iets in vasbyt en volharding tot ons in sy Naam oorwin waarby ons nie verby kan kom nie. Kaleb het genoeg hindernisse gehad wat sy glo-is-sien-benadering uitgedaag het. Daar was reeds in sy jonger dae die realiteit van reuse en versterkte stede, van ’n minderheidsverslag van 17%, van die volk se massahisterie van ongeloof, van 40 jaar ekstra in die woestyn weens sy volk se ontrouheid, van reuse wat steeds die omgewing rondom Hebron beset wanneer hy al 85 is!

Maar Kaleb hou vol, ook wanneer dit so maklik is om toe te gee aan sien-is-glo-benaderings. Leiers, helde, kinders van die verbond, het nie ’n ander keuse nie en dit vra volharding, ook wanneer dit voel of alles skreeu teen dit wat jy glo. Hou ons nog vol in die stryd, of het ons iewers langs die pad moeg geraak om standvastig en oorwinnend in die werk van die Here te wees? Jy reken dalk dat jou ouderdom jou verlof gee om die stryd nie meer soos voorheen te stry nie. Maak die saak met Hom uit en onthou: Indien jou kragte, anders as Kaleb, gedaan is, kan jy nog altyd gebedskryger wees. Onthou ook: Dit is net die Here se genade dat jy nog hier is en nie soos ander van jou tydgenote al gesterf het nie. Die ander Gees van Kaleb is steeds werksaam in elkeen wat in Christus, ons Middelaar en Held, ingelyf is. En as daar besondere seëninge en gawes in jou lewe is, is daar soveel om vir die koninkryk te doen midde die onweerswolke wat saampak. Jy is gebore vir hierdie tyd om jou merk vir Hom te maak. Onthou: Reuse staan juis vir dit wat vir jou menslikerwys onmoontlik lyk om te oorwin. Dit is steeds moontlik om saam met Abraham en Kaleb en Dawid ’n ander gees te vertoon, en te werk vir ’n beter toekoms wat uitloop op die hemelstad.

Let ook op die gesindheid van hierdie ander gees waarin ons tot die stryd toetree. By Kaleb is dit nie een van hoogmoed of arrogansie oor sy voortreflike krag en gesondheid en verlede nie. Hy beroep hom vir oorwinning op God en sy beloftes. Luister na sy woorde wat getuig van nederige strydvaardigheid: “Miskien sal die HERE met my wees sodat ek hulle kan verdrywe soos die HERE gespreek het” (v. 12). Die noem-dit-en-eis-dit-groepe (“name it and claim it”) sal dalk sy woorde wil kritiseer en sê dat hy ook maar nog gebreke in sy geloof gehad het. Dit is egter nie die geval nie. Kaleb bedoel met sy nederige woorde dat God altyd soewerein is en ons Hom nooit aan ons wille en grille kan bind nie. Maar hy bedoel daarmee ook dat hy tog moed en goeie grond het, “soos die HERE gespreek het,” om met verwagting tot die stryd toe te tree in die Naam van God. Sy woorde spreek daarom eintlik kritiek uit teen beide die voortvarendes en die twyfelagtiges. Dit roep ons wel toe om vol van geloof waagmoedig tot ons roeping toe te tree.

Tree toe tot die unieke roeping vandag as deel van die getroue geslagte

Wanneer ons toetree tot ons roeping, is ons by die konkrete werklikheid waarvan goeie verhale uiteindelik vir die nageslagte gemaak kan word. Kaleb tree dan ook konkreet toe tot Hebron en verdryf die reuse, ’n uitdaging wat al sedert sy 40’s met hom is (Jos.15:14). Hoeveel jare moes hy nie besin het oor die uitdaging wat hulle destyds nie wou aanvaar nie. Ons kan ons voorstel dat hy moontlik pro-aktief in die woestynjare die volgende geslag reeds begin strydvaardig maak het oor wat nog moes gebeur. Is dit nie wat steeds in ons skole en spesifiek op Heldedag behoort te gebeur nie?

Ons lees vroeër in Josua dat Hebron alreeds ingeneem is (Jos. 10:36-37; 11:21). Dit mag wees dat hierdie deel hier terugskouend vertel word, maar dit klink eerder of dit weer uit hul hande geval het, soos dit nou maar gaan met sondaars en ’n gebroke werklikheid. Of dit kan ook wees dat die bergland as sodanig rondom Hebron nog deur die reuse beset was en nie genoegsaam opgeruim is nie. Die feit is: Kaleb lei op 85 deur sy voorbeeld en gee homself vír die saak van besetting en verowering van die, let wel, moeilikste gebied in die Beloofde Land. Dit het aanvanklik Israel se afvalligheid veroorsaak en dit was steeds ’n kernvesting wat beset moes word. Hierdie feite lei ons om ’n paar konkrete toepassings te maak spesifiek vir Afrikaner-helde wat vandag getrou in God se verbond leef: 

1. Elke tydvak het unieke uitdagings en dit is belangrik om raak te sien wat ander geslagte se taak was. Dit help om beter begrip te hê van waarmee hulle moes worstel om ons te bring waar ons is. Dit help ons ook om beter insig te hê in wat ons geslag se taak is. Mnr. Flip Buys wys in ’n publikasie daarop dat die taak van een geslag die Groot Trek was, ’n ander die Anglo-Boereoorlog, ’n ander die modernisering van Afrikaans, ’n ander die Koue Oorlog en Grensoorlog. Ons geslag se taak, reken Buys, is om ’n antwoord te vind op meerderheidsoorheersing deur federale oplossings van onder af.[2] Ja, jy het jou eie uitdagings wat jy ook moet kan verwoord, maar dit is belangrik dat Afrikaners in ons tyd, ook die jongmense, kan verwoord wat hierdie geslag se spesifieke uitdagings is. 

2. Dit is ook belangrik, leer ons by Kaleb, om insig te hê in sleutelvestings wat ’n volgende geslag eenvoudig moet inneem ten einde ’n belangrike deurbraak te maak. Ook hier is ’n opmerking van Buys in sy genoemde publikasie baie belangrik. Hy wys daarop dat elke volk ’n bestaansvraagstuk het en wanneer dit nie gesnap word nie, sal sekere dinge nooit werklik verander nie. Dit gaan dus oor ’n sleutelvesting, ’n tipe Hebron, wat ingeneem moet word. Buys kon op grond van bestaansvraagstukke wat hy in verskillende volke bestudeer het, die sterk moontlikheid van die Oekraïense oorlog in sy publikasie in 2019 voorspel reeds lank voordat dit aangebreek het. Daarom kan ons luister as hy daarop wys dat die Afrikaner se groot bestaansvraagstuk die yl verspreiding oor die land heen is. Gekonsentreerde kulturele kantons, ankergebiede en -dorpe is daarom dringend noodsaaklik en gebeur ook reeds om die eie in beskerming te neem. Die implikasies hiervan moet egter nog dieper by ons insink. 

3. Ankergebiede en -dorpe kan egter net sin maak as dit gebonde is aan die ware Anker. Daarom is die verbond grondliggend in ankergebiede en -dorpe. Ons het nodig dat die verbond in die sentrum geanker sal wees in ware aanbidding soos by Abraham se altaar. Dit mag weer lei tot uitdrywing van reuse (soos by Kaleb) en heerskappy (soos by Dawid). Hierin is sleutelterreine soos gesin, onderwys, plaaslike regering, ekonomie, media, en kuns en ontspanning baie belangrik sodat ware gemeenskap wat begrond is in Hom, in al sy geledinge kan gedy. Raymond Simmons beskryf dit onlangs as “die realisering van God se koninkryk deur die lokale Christendom”.[3] Maar dan beteken dit dat daar na God se eer op alle terreine gesoek word. 

4. Wikus Buys bring in sy baie onlangse publikasie, Erfstad, ’n definitiewe verdere fokus. Hy doen ’n ernstige pleidooi vir die Afrikaner wat sy eie eerste volledige Afrikaner-stad in Orania moet opbou, indien moontlik tot die soort vlak van Singapoer. Maar die verbondsmatige benadering moet dan konsekwent vanuit die aanbidding, deur die kultuur, na die volle politieke orde toe deurgetrek word. Dit veronderstel ’n gepaardgaande eedswering van openbare ampte asook werksetiek wat dit komplementeer en waarmee Orania reeds lankal uniek besig is. Dit is tyd vir die Vierde Afrikaner, aldus dr. Buys, om vanuit die verbond ’n bewustelike keuse vir ’n konsekwente alternatiewe orde te maak. Dit beteken ’n stad en ’n republiek op ’n berg in die weste van die land wat van daar ’n seën vir die nasies is. Die bedoeling is dat mense, in hierdie opsig, soos die Israeli’s sal maak en al bly hulle nie daar nie, ordentlik sal belê in hierdie baken, al is hulle dan ook soos die Oraniërs dit stel, “uitwoners”. 

5. Deur die geloof kan ons diensbaar en vrugbaar wees in God se koninkryk, op jonger en ouer ouderdom. Dit is die werklikheid en taal van die verbond met God. Ja, dit is moontlik om ook deur die Here gebruik te word in die ouderdom. Veral as sekere lewenskragte soos Kaleb s’n nie gekwyn het nie. Dalk is u verstand nog helder om besigheidsplanne te prakseer. Dalk is u tegniese vaardigheid op een of ander gebied nog vlymskerp om nuwe ontwikkelinge tot eer van God te dien en verder te voer. Dalk is u tydlose insigte van waarde omdat u die modedenke kan uitken vir hul swakheid en op ’n beter weg kan wys. Hoe ook al, as u nog gesond is, wat gaan u daarmee maak vir sy koninkryk? Daar kan heerlike gevolge voortspruit uit ouer mense wat hul lewenskragte en beursies op die spel plaas vir die koninkryk om tot eer van God te lewe, en tot seën te wees vir die opkomende geslagte. En ja, onterwing van hulle wat die verbond verlaat het, kan en moet gebeur. Stort dit eerder in fondse wat Kaleb-inisiatiewe wil borg. 

6. In die unieke geskiedenis van die Afrikaner kan getroue Afrikaners ook ernstig dog berustend vra of God dalk, net dalk, in sommige gevalle moontlik langer gesondheid en krag aan sommige mag gee om die goeie stryd te stry. Kan ons dalk van God bid dat hy tien jaar langer krag gee aan die getroues as aan die ontroues – om diensbaar te wees en die volgende geslag te inspireer? Om heen te gaan en met Christus te wees is altyd verreweg die beste (Fil. 1:21-24), maar is dit miskien nodiger om langer hier diensbaar te wees om die jonger geslag se ontwil? Ons kan hieroor bid, die Skriftuurlike voorskrifte vir ’n langer lewe navolg (Ps. 103:1-5, Spr. 3; Ef. 6:1-3) en dit dan gelate aan die Here van ons ewige tuiste oorgee. 

7. Ons het Afrikaners nodig wat nie net heldedade van die verlede vier nie, maar wat ook nou heldhaftig vír hul tyd is. Daarom moet ons nou ook op nuwe wyses heldhaftigheid en die deugde wat dit begrond, in Christus (1) bestudeer en dan (2) soek na maniere om dit uit te leef. Ons kan ons eie heldeverhale ook herontdek wanneer ons dit nie bloot oorvertel nie, maar dit vergelyk met heldeverhale in die geskiedenis van ander volke en met die helde van die Bybel, soos hier. Die Britse Christen-joernalis, GK Chesterton, vertel dat hy die Boere se stryd teen die Britte in sy geestesoog kon verbind aan die oorwinning van minderhede by Marathon en Thermopylae tydens die Grieks-Persiese oorloë. Dit sou natuurlik ook verbind kon word aan minderheidsvoorbeelde uit die Woord, soos Kaleb en Dawid teen die reuse. Heldedag kan ’n kulminasiepunt van bestudering van sulke verhale word. 

8. Die bestudering van helde en hul deugde oor die wêreld heen met verwysing na ons eie, kan ons verbeelding aangryp – en dit is goed. Maar ons behoort dan ook met liggaam, siel en gees fiks te wees en gereed vir die stryd. Ons sal daarom ook betrokke moet raak by fisiese en geestelike dissiplines wat die liggaam, siel en gees in lyn bring met dít wat van helde gevra word. Dit gebeur nie in ons slaap nie. Abraham het 318 geoefende manne in sy minderheidspan gehad (Gen. 14:14). Sekere deugde behoort ook geoefen te word as deel van ons godsaligheid (vgl. 1 Tim. 4:7). Jaarlikse fisiese en geestelike inweeg tydens Heldedag is van die goeie projekte wat hieroor kan ontstaan. 

Al hierdie dinge behoort ons daartoe te dring om ’n groterwordende belangstelling in Heldedag aan te moedig. Ja, ons moet almal ernstig daaraan dink om ons feesviering van die dag te rehabiliteer as ’n jaarlikse verwysingspunt waar ons voorraadopname hou oor ons liggaamlike, geestelike en deugdelike toestand asook ons historiese bewussyn oor die helde van die Bybel, ons eie Afrikaner-helde, en helde in die wêreld waarmee ons identifiseer. Broeder en suster, God se verbond met ons is vol beloftes in Christus. Laat ons daarin leef en in die krag van sy Gees volhou, aanhou, en vasbyt midde ons uitdagings – en die reuse bly aandurf. Laat ons met die ander Gees van Kaleb, die Gees van Christus, tot die stryd toetree. Die pad na grootse deurbrake en inspirerende verhale en geskiedenis loop altyd deur die reuse. Kaleb bevestig aan ons dat dit goed en heerlik is, ook in die ouderdom, om dit in geloof te waag met die lewende God.

[1] Dekaan Akademiese Programme en dosent in Dogmatologie aan die AP Akademie. Hierdie boodskap is gelewer op 10 Oktober 2024 as deel van die Krugerdag-viering in Pretoria.

[2] Die pad na selfbestuur, (2019).

[3] The Confessional County: Realizing the Kingdom through local Christendom.

Hoe om deel te neem aan ’n vol viering van Geloftedag

(Boodskap by die Voortrekkermonument op 16 Desember 2021)

Skriflesing:

Hebr. 4:4, 8-10.

Gén. 12:1-4, 7.

Gén. 13:1, 3-15, 18.

Teksvers: Gén. 13:3-4

En hy het van plek tot plek uit die Suidland getrek tot by Bet-el, na die plek waar sy tent in die begin gestaan het, tussen Bet-el en Ai, na die plek van die altaar wat hy vroeër daar gebou het. En Abram het daar die Naam van die Here aangeroep.

Geagte broeders en susters, dit is heerlik om soveel mense vandag hier by die Geloftedag-vieringe te sien. Maar ek wil dit waag om positief-uitlokkend te wees. Daar is eintlik geen werklike rede waarom die bywoning met so ’n treffende amfiteater nie na 50 000 en meer kan gaan nie. En my rede vir hierdie realistiese stelling: Omdat Geloftedag eintlik niks anders doen nie as om te bevestig dat jou geloof en jou kultuur en geskiedenis alles met mekaar te make het. Om die waarheid te gesê, die betekenis van Geloftedag kan, anders as wat die kritici sê, juis ’n reinigende en florerende effek op Suid-Afrika en Afrikaners in besonder hê. Maar dit kan net gebeur wanneer ons die diepte-dimensies van Geloftedag bewandel.

Want sien, jy kan met Geloftedag enersyds die punt mis en andersyds dalk die volheid daarvan mis. Jy kan die volheid mis deur net op die letterlike betekenis te fokus en by die gees en bedoeling van Geloftedag verbygaan. Jy kan egter ook die punt heeltemal mis deur ’n gees en bedoeling in Geloftedag in te lees wat nie op die letterlike betekenis van Geloftedag gegrond is nie, maar in ’n ander agenda – links of regs. Ons moet hierdie afwykings raaksien wat in die geskiedenis van Geloftedag ongelukkig ook hulle aanhangers gehad het en steeds het. Meer nog, ons het nodig om in hierdie een-en-twintigste eeu, die era van die derde Afrikaner, met nuwe opgewondenheid weer aan te sluit by die benadering van die eerste Afrikaner, soos verteenwoordig deur die Voortrekkers. Dit is ’n weg waarin jy die volheid van die Gelofte betree deur die letterlike en die simboliese betekenis van die Gelofte in Christus en aan die hand van sy Woord met mekaar in verband te bring. Weet u waarby kom ons dan, geliefdes? Ons kom by die rykdom van die Gelofte wat ook ons en ons kinders nog lank kan vernuwe en waarin ons aansluit by die beste weergawes daarvan in vorige geslagte.

Vriende, by hierdie punt in die geskiedenis kan ons die syspore nie meer bekostig nie. En die maklikste manier om daarvan vry te bly, is om die weg van die heerlike alternatief voortdurend voor oë te hou. Ons gaan dit vandag doen deur te begin met die letterlike betekenis van die Gelofte en dan gaan ons hiermee saam ook vra na die simboliese betekenis wat hierop gebou kan word wanneer ons dit in Christus en sy Woord doen.[i] Ons maak dan hier gebruik van die bekende weergawe van die Gelofte wat ook gebruik is om die gewaardeerde Geloftelied te komponeer.[ii] Daarin hoor ons dat die Voortrekkers drie voornemens teenoor God gemaak het: (1) Om hierdie dag elke jaar as ’n dankdag, soos ’n Sabbat deur te bring, (2) om ’n huis tot God se eer op te rig waar dit Hom behaag, en (3) om ons kinders tot in die opkomende geslagte op te roep om daarin te deel. Die doel van al hierdie voornemens was God se eer wat so verheffend uitloop op ’n Godverheerlikende (doksologiese) crescendo in die marslied wat onlangs daaroor gekomponeer is: “Want die eer van sy Naam sal verheerlik word, deur die roem en die eer van oorwinning aan Hom te gee.”

Vriende, hierdie loflied op God se genade en oorwinning kan voortgesit en voller word wanneer ons saam met die letterlike, ook die geestelike en simboliese dimensies hiervan in Christus uitbou. Ons sou die betekenis van die drie voornemens met die beeld van ’n huis kon vergelyk waarin ons steeds deur die geloof kan inwoon. Maar dan moet ons dit vandag weer hoor dat die drie voornemens van die Gelofte spreek van:

• aanbidding in die sentrum.
• rus en fees in die fondasies.
• ons kinders se kinders se kinders in die uitsigpunt 

1. Geloftedag spreek van aanbidding in die sentrum

Ons lees dat hy die altaar naby Bet-el oprig, die naam wat Jakob later daaraan gegee het en wat “huis van God” beteken. Jakob noem dit so toe hy die gesig van die leer en die engele wat op en neerdaal gesien het.[iv] En toe kom die Here Jesus en bevestig dat die leer uit die hemel net in Hom ’n werklikheid geword het en dat sy liggaam die huis van God geword het wat vir ons gegee is en waarvan ons nou deel mag word.[v] Die altaar van Abraham naby Bet-el wat “huis van God” beteken, sou daarom reeds ’n heenwysing wys na die hele kosmos wat ’n huis van God sal word vanweë die offer wat Jesus Christus gebring het. Intussen het die altaar elke plek geword waar daar in die Naam van Jesus Christus tot God genader word. Daarom het ons vadere tereg raaksien dat kerke in die middel van ’n dorp of stad, ʼn belangrike en regmatige voortsetting is van die altare wat Abraham opgerig het om gemeenskap met God te beoefen.[vi]

Daarom is dit ook baie gepas dat daar in die bekendste weergawe van die Gelofte, ’n Kerk as simbool van ware aanbidding, sentraal geplaas is. Die bekende kommentator, Johannes Calvyn, wys dan ook treffend daarop dat die altaar in Abraham se tyd ’n toevlug tot en ’n stelling oor die lewende God was teenoor die bygeloof en ongeloof wat hom omring het. Dit was ’n simbool en getuienis daarvan dat Abraham nie ingesuig wou wees in die goddelose kultuur nie en dat hy nie in die bygeloof van die heidene rondom hom wou deel nie.[vii]

En, broeder en suster, een van die redes waarom ons so maklik val vir die pluralisme van ons tyd, wat eintlik maar net neerkom op politeïsme, is dat ons ons gesonde kerke versaak het. Ons moet hoor hoe die Voortrekkers deur hierdie deel van die Gelofte vir ons sê: Jy word wat jy aanbid. Maak seker dat jy verander word na die beeld van God en nie die beeld van een of ander afgod wat jou wil insuig nie. En hoe kan dit gebeur? Deur ware aanbidding en daarom ook gesonde kerke steeds saam met die Voortrekkers as sentraal belangrik in al ons nuwe planne te ag.

Ook as ons planne hoor dat konsentrasie-politiek vir Afrikaners as minderhede belangrik is en daarom werk maak om ankerdorpe en ankergebiede uit te bou. Ankerdorpe en ankergebiede kan net vestings wees as hulle waarlik geanker is – nie in getalle in die eerste plek nie, maar in die ware Anker. Die Woord van God, ons vaders, en ook die beste nadenke van ons dag bevestig dit steeds: Die manier waarop samelewings ten goede verander, gebeur op ’n bepaalde ritme: Vanuit aanbidding, ontwikkel die kultuur, ontwikkel ook die politiek. Ja, vanuit ware aanbidding ontvou die hele lewe.[viii] Ongelowiges wil dit omdraai. Hulle sê gereeld vandag dat godsdiens maar net ’n uitdrukking is van hoe jou kultuur oor sake dink, maar dit is baie gevaarlik en misleidend.[ix] Elke kultuur is gegrond op een of ander godsdiens en vanuit daardie godsdiens ontplooi die kultuur. Dit kan ’n bose kringloop beteken wanneer dit gebou word op erkende of onerkende afgode, maar dit kan ook wonderlike en egte vernuwing van die hele samelewing tot gevolg hê wanneer dit gebou word op die lewende God. Daarom moet ons hoor dat gesonde kerke en ware aanbidding nie ’n luukse is nie, maar dringend noodsaaklik in die sentrum van ons planne is. Dit bring ons natuurlik by die vraag: Hoe lyk egte aanbidding?

2. Geloftedag spreek van rus en fees in die fondasies

Ons vadere het ook hierop reeds in beginsel ’n belangrike antwoord gegee in die Gelofte met die eerste voorneme wat genoem is: Om hierdie dag elke jaar as ’n dankdag, soos ’n sabbat deur te bring. Ook hier mis ons maklik die verfrissend-verrassende antwoord wat hulle gegee het op die vraag na hoe ware aanbidding lyk. Want broeder en suster, deur die woord sabbat te gebruik (wat rus beteken), het hulle reeds daarop geantwoord dat ware rus kenmerkend is van ware aanbidding.

Die woord sabbat is ’n tipe kodetaal wat jy net kan begryp as jy die visie van die Voortrekkers op die Bybel en die samelewing kan waardeer. Die Voortrekkers wou daardeur hulle oorwinning laat aansluit by die groot oorwinning oor die sonde en die dood. Dit was en is die feestelike en sielsrustende dag van die Here wat die sentrale hegstuk van hulle weeklikse ritme was. Om iets van hierdie kodetaal van die sabbat te waardeer, moet ons let op die klassieke hoofstuk 4 van die boek Hebreërs waaruit ons gelees het.

Die Hebreërskrywer verduidelik die sabbatsrus van God daar aan die hand van drie gebeurtenisse wat insig in God se ewige rus gee. Daar is (1) die rus waarvan ons by die skepping lees op die sewende dag.[x] Dan hoor ons verder (2) ook van die rus in die land Kanaän.[xi] En hierdie rus het weer (3) heen gewys na die groter rus van die volk van God, die sabbatsrus wat eenmaal in sy volheid waar sal wees op die nuwe hemele en die nuwe aarde.[xii] En dan leer die Hebreërskrywer ons dat ons nou reeds in beginsel hierdie rus kan ingaan deur die geloof in die afgehandelde verlossingswerk van Christus vir ons.[xiii]

Broeder en suster, rus – sabbatsrus – is ’n kenmerk en grondliggende saak vir die kinders van God. Dit bevestig dat ware aanbidding nie blote godsdienstigheid is nie, maar eerder gekenmerk word daardeur dat dit rus vir die siel beteken.[xiv] Wat ons dalk nie genoeg hiermee saam sê nie, is dat hierdie sabbatsrus van die begin van die Bybel af staan in die teken van afhandeling van dit wat God self gedoen het, maar hiermee saam ook in die teken van verlustiging en feestelikheid oor dit wat God gedoen het. Dit is hierby wat die Voortrekkers wou aansluit deur hulle voorneme om hul uitsonderlike oorwinningsdag soos ’n sabbat te hou. Hulle wou aansluit by ’n groter rus, by ’n groter fees, by ’n groter verlustiging.

Ons sal baie mooi moet ondersoek instel na waarom ons hierdie heerlike visie op die kerk van die Here en die dag van die Here as simbole van rus, verlustiging en feestelikheid skynbaar verloor het. Soos ’n Iranees-Amerikaanse Christen dit beskryf: “Ons het die vryheid wat uitgebeeld word deur die dag van die Here verruil vir die vryheid van die markte.”[xv] En die markte het ironies genoeg van ons slawe en rustelose en angstige mense gemaak. Waarom het dit gebeur? Vriende, dit kon net gebeur omdat daar ’n geweldige verlies in die Weste plaasgevind het. Die geleerdes praat van ’n metafisiese verlies. Dit beteken dat daar ’n geweldige verlies ingetree het in ons siening van die werklikheid as God se werklikheid.

Die Voortrekkers het met die Gelofte baie meer oor ware rus en fees en ’n werklikheidsbenadering gesê as wat ons dink. Hulle het daarmee hul geskiedenis ingebed in God se geskiedenis, met weeklikse ritmes van rus en feestelikheid in God, wat uitloop op die ewige Sabbatsrus en die ewige heerlikheid. Hulle wou Christelike gemeenskappe wees wat bevestig dat ware aanbidding jou bevry en vernuwe. Wie daarom by die Geloftedag soos ’n sabbat hou, doen goed, maar wie dit ook in verband bring met die dag van die Here as weeklikse simbool van sy bevryding en fees en gemeenskap, doen beter.

’n Vol viering van Geloftedag beteken daarom noodwendig dat ons ook sal vra hoe ons ons lewens behoort in te rig sodat ons ook telkens tot rus en tot feestelikheid voor God kan kom. Laat ons dan met nuwe ywer soek hoe om saam met ons kinders in die weeklikse ritmes van rus en feestelike aanbidding te bly. Broeder en suster, die seën hiervan kan onmoontlik uitbly en een van die eerste tekens sal wees dat ons en ons kinders minder angstig en voller van liefde is. Dit bring ons reeds by die derde saak waaraan ons vaders hulleself verbind het: Om ons kinders en die opkomende geslagte daarin te laat deel. Ons sou die derde punt so kon formuleer:

3. Geloftedag spreek van ons kinders se kinders se kinders in die uitsigpunt

Dit moet ons weet: Om ons kinders in die oorwinning oor die Bose te laat deel, is die hoogste voorreg, maar dit vra ook bewustelike, heerlike en harde werk. Dit vra onder meer dat ons werk daarvan sal maak om die bronne te herstel waaruit Geloftedag gevoed word. Anders gestel: Dit vra dat ons die wêreldbeskouing sal herstel waarbinne die Gelofte vir jou sin maak. Anders sal ons nie veel meer kan doen as om die doppie van Geloftedag een keer per jaar af te stof nie.

Want dit is wat gebeur wanneer die verlies van jou wêreldbeskouing, jou visie op die werklikheid as God se werklikheid, nie reggetrek word nie. Jy hou miskien vir ’n tyd lank nog vas aan die doppie van die Christelike en Westerse erfenis, en vir ons hier vandag sluit dit die viering van Geloftedag in, maar sonder die inhoud en die visie op die geheel, sal dit nie kan aanhou nie. Te veel Afrikaners het die Voortrekkers se visie op God en die werklikheid, soos geopenbaar in die Bybel, verloor en gebruik nou – bewus en onbewus – ander skemas, soos die besonder gewilde hiperindividualisme van ons dag, om sin te maak van die wêreld.[xvi] Maar hierdie skemas erken nie konsekwent die ware God en sy rigtinggewende Woord in die middelpunt nie, en kan nie ware en blywende rus en fees gee nie. Sulke skemas keer dikwels alles om. Goed word sleg en sleg word goed genoem, want dit is wat gebeur waar God en sy Woord nie in die sentrum erken word nie.[xvii] Een van die duidelikste tekens hiervan is dat mense wat hiervoor swig, mettertyd ook waardering vir die Gelofte en ons volksgeskiedenis verloor. Maar die Gelofte en die lewensvisie wat daarin veronderstel word, daag ons vandag uit om die vreemde magte en vreemde wêreldbeskouing teen te staan. Dit is vreemde magte en gode wat ons kinders leer om skaam te wees vir hul geskiedenis waarin God en sy Woord sentraal gestel is. Ja, ons en ons vaders is hierin ook maar sondige en gebroke mense, maar altyd was die gesindheid van ons vadere dat ons verder behoort te reformeer aan die hand van die Woord.

Broeders en susters, om ons kinders te laat deel in God se eer, vra dat ons daadwerklik aandag sal gee aan die lewensvisie waarmee hulle gekonfronteer word, met besondere verwysing na skoolkurrikulums. Ons sal mos nooit wanvoeding van ons kinders bevorder nie. Waarom sal ons dan terugsit wanneer ons kinders wanvoeding in kurrikulums ontvang? Dit is ouers se voorreg en dit vra offers, maar dit is heerlike en geseënde werk. Dit is verbondswerk!

Een van die aangrypende evangeliese liedere oor God se seën wat onlangs in Afrikaans vertaal is, sing dit vir ons toe: “Die Here seën jou, en bewaar jou, skyn sy aangesig oor jou,” en dat dit mag wees “oor jou kinders en hul kinders en hul kinders”.[xviii] Daarvan het ons vadere reeds gespreek in hul gelofte: “En dat ons vir ons kinders sal sê dat hulle met ons daarin moet deel, tot nagedagtenis ook vir die opkomende geslagte.” Maar die gevaar is dat ons kan dink dat hierdie seën in die lug hang. Vriende, hierdie seën kan net ’n werklikheid word wanneer ons moeite doen om ons kinders in te lei in die lewensvisie (wêreldbeskouing) van ons gelowige vadere. Konkrete, weeklikse aanbiddingsfeeste waar die verbond met ons en ons kinders in Christus deur sy Woord en Gees vernuwe word, ook genoem eredienste, is die logiese en ritmiese beginpunt. So staan ons met dankbaarheid op die Voortrekkers se skouers om verder te bou. Ons is deel van die Voortrekkers se kinders se kinders se kinders wat geseënd bly voortleef aan die Suidpunt van Afrika.

Dit is wat so aangrypend hartseer is van Lot, die broerskind van Abraham, waarvan ons gelees het. Sy geskiedenis het deur sy keuse om ’n ander kurrikulum te akkommodeer, tragies geword, al is dit ook so dat hy later tog in die Nuwe Testament as regverdige getipeer is.[xix] Lot sien die omgewing se mooi dele in en om Sodom en Gomorra en gaan vestig hom daar toe Abraham aan hom die geleentheid gee. Ons lees dat dit gelyk het soos die tuin van Eden. Maar die geskiedenis wys dit was ’n na-aap Eden, ’n valse Eden, ’n valse hemel op aarde, want ons lees die mense daar was sleg en groot sondaars voor die Here.[xx] Lot en sy vrou leef deur die begeerlikheid van hul oë en hulle word betower en kyk vas teen die mooie van die hier en nou, maar hulle leef nie deur geloof in God se beloftes soos dit hoort nie. Daarom neem Lot se geskiedenis, sowel as die van sy nageslag, ’n tragiese wending.[xxi] Afrikaners sal hulleself moet vra of hulle wil hê dat hulle en hulle kinders meer soos Lot of meer soos Abraham sal optree. Lot slaan sy tente tot by Sodom op, maar van Abraham lees ons dat hy bo alles in God se beloftes rus en daaraan vashou en daaruit leef. Daarom kan hy altare selfs in die droër gebiede bou in die wete dat die hele land uiteindelik aan hom belowe is.[xxii]

Abraham bly dalk in die minder aanskoulike dele, maar hy is ook minder as Lot uitgelewer aan die versoekinge, die afgode en die filosofieë van Sodom. En let nou mooi op: Nie net in die geskiedenis en die ewigheid nie, maar ook in sy eie tyd, kan Abraham vir Lot en die nasies tot seën wees. Want ons lees reeds net in die volgende hoofstuk dat Abraham se huis vir Lot en ook ander volke red wanneer hulle weggevoer word. En nog ’n bietjie later tree hy selfs in vir hulle wanneer God se oordeel oor ’n goddelose samelewing losbars.[xxiii] Abraham is reeds in sy tyd ’n seën vir die nasies rondom hom en oor tyd heen sou daardie seën onmeetbare vlakke bereik met die versoening wat die Christus, wat uit sy nageslag gebore sou word, vir alle volke sou bring – ook die volke van Suid-Afrika. Dit is daarom ook die heerlike mikpunt en volheid van Geloftedag: God se eer en van daaruit seën vir die nasies.

Daarom vriende, laat ons eerder wandel in die voetspore van die vader van die gelowiges. Dit sal nie net vir jou en jou gesin en volk seën bring nie, maar ook vir die volke rondom jou. Wanneer nuwe werk en trekgeleenthede oor jou pad kom, kyk mooi of daar plekke en gemeenskappe van ware aanbidding is waar jy gaan en waar die omgewing nie vir jou nie, maar jy saam met ander kinders van God in sy krag, die omgewing verander omdat jy by ware aanbidding bly en daardeur ook werklik ’n seën vir ander is. Laat ons nie vaskyk en betower word deur mooi gebiede en werksaanbiedings, maar in die proses meegesleur word in die stille akkommodering van Sodom wat ook in ons tyd ’n werklikheid is nie. Wanneer ons ons kinders nie voluit inlei in die Gelofte en ’n visie op die werklikheid wat daardeur gevoed word nie, stel ons onsself en ons kinders in die posisie om soos Lot te raak – al hoe meer akkommoderend met die filosofieë van Sodom, totdat tragiese gevolge begin afspeel.

Ten slotte  

Vriende, dit is hoe ons wandel in die volheid van Geloftedag: Deur dwarsdeur die jaar aandag te gee aan aanbidding in die sentrum van ons lewens, rus en fees in die fondasies, en moeite met ons kinders in die uitsigpunt. Dit is hoe Geloftedag meer as net ’n doppie vir ons bly. Dit word voller wanneer ons onsself deur die Gelofte laat lei om in te skakel op ’n groter visie van aanbidding en rus en feestelikheid waarin ons ons kinders meeneem.

Dit is ’n samelewingsorde wat nie net sing van seën nie, maar seën beleef en ’n seën vir ander is. Dit is wat Afrikaners en Suid-Afrika nodig het. Ons het mense nodig wat nie net wag tot aanstaande jaar om die bladmusiek en kampstoele weer af te stof nie, maar elke dag meewerk aan die tipe samelewingsorde wat deur ons vadere in die Gelofte veronderstel is. En dan vandag te dank, te rus, fees te vier en toe te wy aan God. En ons kinders mee te trek. En hul kinders en hul kinders se kinders. Tot ons weer ontmoet en totdat die ewige rus juigend betree word. Amen.

 

[i] Let op: Die simboliese dimensie is onvermydelik ter sprake. Die probleem met die modernisme en postmodernisme is dat die simboliese dimensie nie in Christus en gebonde aan die Woord gedoen word nie, maar in diens van sogenaamd nuwe agendas en narratiewe. Vir die werkswyse hier, wat aansluit by die kerkvaders, kyk gerus na die volgende artikel: “Die vierperdewa” by http://www.standpunte.co.za/die-vierperdewa/

[ii] Luister gerus weer na die Geloftelied by https://www.youtube.com/watch?v=II7Z2ldgaR8

[iii] Vgl. Rom. 4:11.

[iv] Gén. 28.

[v]. Vgl. Joh. 1: 52; 2:20-21.

[vi]. Vgl. in hierdie verband die pas verskene publikasie van Douglas Wilson, Gashmu Saith It: How to Build Christian Communities that Save the World. Die volgende treffende woorde word gebruik om die werk te bemark: “Hierdie boek is vol wysheid: Kry eelte. Wees lojaal. Beveg sonde. Bou mure aan die buitekant en ‘n kerk in die middel.”

[vii] Vgl. Calvyn se kommentaar op Génesis.

[viii] Vgl. in hierdie verband die bekende stelling van die publieke teoloog, wyle Richard John Neuhaus: “Culture is the root of politics, and religion is the root of culture.”

[ix] Vir ’n goeie oorsig oor hoe die modernisme en postmodernisme dit wat in die sentrum was na die rand verskuif het en omgekeerd, luister gerus na Louis Markos se toeganklike bespreking hiervan in die Great Courses-reeks – From Plato to Post-modernism: Understanding the Essence of Literature and the Role of the Author.

[x] Hebr. 4:4. Dit is duidelik dat dit daar reeds die betekenis het van afhandeling, verlustiging en feestelikheid.

[xi] Hebr. 4:8.

[xii] Hebr. 4:9.

[xiii] Hebr. 4:11; 6:19-20; 10:19-22.

[xiv] Een van die mees aangehaalde frases van die ou Kerkvader, Augustinus, het ook hiermee te make. Hy het gesê dat God ons vir Homself gemaak het en dat ons harte onrustig is totdat ons rus vind in Hom. Ons vadere het dit in hul beendere aangevoel en ons voel dit steeds aan en dit kom in ons dag steeds uit in bekende uitdrukkings soos: raak net rustig, rustig, rustig. Of: Rus in vrede. Die wonderlike is dat Christene hierdie rus kan begrond: Jesus Christus het die werk van ons verlossing afgehandel en uitgeroep dat die versoening met God volbring is (vgl. Joh. 19:30). Hoe heerlik dat ons in Jesus Christus hierdie rus mag ken.

[xv] Vgl. die boeiende onderhoud met Sohrab Ahmari oor Sondag en ons metafisika by http://dagvreemdeling.blogspot.com/2021/07/sondag-en-metafisika.html.

[xvi] Vir ’n voorbeeld van hoe dit selfs op teologies-filosofiese vlak ook onder teoloë kan gebeur, vgl. Craig A. Carter se onlangse publikasie: Interpreting Scripture with the Great Tradition: Recovering the Genius of Premodern Exegesis. Carter stel onder meer die volgende: “This book tries to restore the delicate balance between biblical exegesis, trinitarian dogma, and theological metaphysics that was upset by the heretical, one-sided, narrow-minded movement that is misnamed “the Enlightenment.” It is an attempt to recover the pro-Nicene culture of the fourth century—to inhabit the tradition of Nicene orthodoxy in a substantial way and not just by mimicking certain vocabulary in superficial ways while actually operating as if the neopagan metaphysics of the Enlightenment were true.”

[xvii] Vgl. Jes. 5:20.

[xviii] Luister en kyk gerus na Retief Burger en Riana Nel se lied, “Die Seën”, by https://www.youtube.com/watch?v=0_TdJq2YGSg

[xix] 2 Petr. 2:7.

[xx] Vgl. Gén. 13:13. Vir ’n indruk van die aard van Sodom se sonde, kyk gerus na die kommentaar van Matthew Henry op Jes. 3:9. Dit gaan oor skaamteloosheid oor en oorgawe aan sonde (vgl. Ook Rom. 1:18-32; 2 Petr. 2:12-17). In ons taal gaan dit daaroor dat sonde genormaliseer en selfs verheerlik word. Die skokkende is dat die volk van die Here in Jesaja se tyd selfs Sodom en volk van Gomorra genoem kan word. Die wonder is dat juis aan sulke mense reinheid belowe word as hulle die saak met God uitmaak en dat jy wit soos sneeu kan word deur God se versoening. Wie egter nie gehoor gee nie, moet die gevolge dra. Vgl. Jes. 1:10-20 en 1 Kor. 6:11.

[xxi] Vir die afloop hiervan, lees Gén. 19.

[xxii] Gén. 13:14-17.

[xxiii] Vgl. Gén. 14 en 18.

Meerderhede vind maklik verdoemende woorde om die bedreiging van andersdenkende minderhede te beskrywe. Vra maar vir die Jode. Selfs Sokrates moes die gifbeker drink omdat sy denke en waarheidsoeke te gevaarlik vir die meerderheid van die stad geraak het. Dit is nie moeilik om te sien hoe sogenaamde fundamentaliste in die huidige konteks ook as gevaar beskou kan word vir die openbare belang en veiligheid nie. Dit is mos nou ook al die hoeveelste keer wat die “chip” en die “merk van die dier” op alles van toepassing gemaak word. En werklikwaar, hoeveel keer gaan ons nou nog wolf-wolf hoor?

Die bedoeling hier is allermins om op simplistiese wyse die “merk van die dier” aanhangig te maak en f-tiperings te kry. Die bedoeling is eerder om die simplistiese wyse waarop dit afgekraak word, ook af te wys. Wanneer ons dieper delwe en besef dat die beeld van die merk van die dier in Openbaring 13 voortbou op patrone en konsepte wat in die hele Bybel gevind word, moet ons tog versigtiger wees. Sonder om sy naam aan hierdie verklaring te koppel, gee een van die publikasies oor Openbaring van die bekende teoloog, Richard Bauckham, in die titel ’n goeie wenk: “The Climax of Prophecy: Studies on the Book of Revelation”. Ons behoort die boek Openbaring nie as ’n boek op sigself te lees nie, maar eerder as deel en klimaks van die hele Skrif. Die merk van die dier druk in Openbaring iets uit van hierdie klimaks wat net tot volheid bring wat al dikwels voorgekom het. Die patrone van minderhede wat deur meerderhede deur die geskiedenis onderdruk was, soos by Jeremia (onder sy eie volk) en Daniel (onder ’n eenwêreld-regering), dui heenwysend reeds op dit wat uiteindelik in sy volle bose gestalte manifesteer. Dit gaan dikwels oor die staat wat ’n eie godsdiens met simbole skep aan die hand waarvan die ingewydes uitgeken word.[i] Die denkbeeld van die dier appelleer dus op ’n hele profetiese tradisie waar die meerderheid die minderheid afgelag het, vervolg het, en selfs gedink het dat dit ter wille van openbare belang was.

In die lig van die reeds bespreekte punt van biopolitiek, is dit daarom nie van alle waarheid ontbloot om te wys op die dreigende klanke van die ondier nie. Sonder om apokalipties oor die huidige gebeure te raak, behoort ons wel raak te sien dat hier patrone aan die werk is wat maklik kan oorgaan na nuwe moontlikhede vir die staat as die Messias. Waarom is dit belangrik om hierdie denkwyses en herkenning van grondpatrone lewend te hou? Die antwoord is dat indien ons dit nie doen nie, help ons mens om nie ’n sensitiwiteit vir die Woord of minderhede te behou nie. Ons help ook om ’n klimaat te skep waar mense sekere gedeeltes in die Woord soos die beeld van die merk van die dier, of aflag of verkeerd toepas. Dan word dit later beskou as maar net nog een van die sê-dinge (trope) van Christene wat nog nie aangekom het in die moderne land nie. Bedoeld en onbedoeld haal dit so die krag uit die Woord. Dit behoort egter vir Christene belangrik te wees om hul eerder in die ritmes en kadense en grondpatrone van die Woordopenbaring in te leef sodat daar ’n sensitiwiteit sal wees vir dit wat die kerk wêreldgelykvormigheid noem.

Gegewe die vorige punt oor biopolitiek en ondier-klanke wat baie gelowiges in hulle eenvoud waarneem, moet ons op hierdie ongemaklike patrone wys en soos met die bespreking oor biopolitiek, aantoon dat die waarnemings nie ongegrond is nie. Ons sou egter terselfdertyd ook leiding moet gee en op ’n belangrike gereformeerde beginsel in Skrifverklaring oor die laaste dae (dit is vandat Christus opgevaar het totdat Hy weer kom) moet wys. Dit is dat die horlosie se lang wyser dikwels dieselfde patrone in die geskiedenis aantoon soos wat die wyser om en om gaan, maar dat dit nie beteken dat die kort wyser al op 12 is nie. Te veel alarmiste gee konstant voor dat die kort wyser nou al op 12 is. Maar te veel ander gee voor dat die lang wyser wat tendens en patrone aandui, niks beteken nie en dat Openbaring net (miskien) eendag in die voleinding sy toepassings vind.

Dit bly daarom belangrik dat getroue Christene ook in hierdie tyd daarop sal wys dat daar iets drasties fout is in die openbare diskoers oor die krisis van die pandemie/endemie. Dit is dat die aanroep van die lewende God nie werklik voorop staan nie. Kerke word nie voor almal die geleentheid gegee om op gedissiplineerde en veilige wyse met eredienste voor te gaan en God te eer en aan te roep nie (vgl. 2 Kron. 7:13-14).[ii] Dit hang saam met die siening dat die kerk bloot ’n godsdienstige klub is en dat geloof eintlik privaat is. Hierdie armsalige en geprivatiseerde siening van die Christelike godsdiens speel dan ook lieflik in die hand van die staat. Die hemelvaart van die staat word subtiel en minder subtiel aan die orde gestel en daarom mag die staat nou neerkyk op die verskillende godsdienste en Christene hanteer as net nog ’n manifestasie van spiritualiteit. Volgens hierdie siening uit die hoogte kan ook Christene wel met hul rituele besig wees wanneer daar nie te veel risiko’s is nie. Volgens die openbare diskoers het ons egter nou ’n krisis, en dit moet eers hanteer word. Daarna kan Christene weer aangaan met hulle geestelike oefeningtjies wat op subjektiewe vlak tog so belangrik is net vir sekere mense.

Die openbare diskoers is by verre nie by die punt waar God voor alles aangeroep word nie. Die orderreëlings daaroor skrei ten hemele. Natuurlik wys die meeste Christene daarop dat God ook nie sonder medisyne werk nie, maar dit is duidelik dat die openbare diskoers iets anders suggereer. Dit is dat die God-konsep eintlik bloot bykomstig is, blote simbole-taal is, en gebruik word in diens van ander agendas. Die ou debat tussen geloof en wetenskap tree hiermee natuurlik ook weer op die voorgrond. Christene behoort hierin te getuig dat ons die geloof sowel as die rede voluit handhaaf, omdat beide in God gesetel is. Juis daarom dat hierdie argument ook gevoer kan word. Maar die geloof behoort in ons tyd ook onomwonde van meer te getuig. Die geloof in die lewende God kan die rede juis verryk. Die geloof kan die wetenskap verryk deur te wys op moontlike eensydighede of dat dit te haastig is. Die geloof kan ook opmerk dat dinge in die openbare diskoers nie pluis is nie en dat die eintlike geloof vir baie in die wetenskap alleen lê (sola scientia).

Die geloof kan help om daarop te wys dat kudde-immuniteit te eng gedefinieer word. Die geloof kan help om aan te toon, om by die inleidingsartikel aan te sluit, watter alternatiewe spreekwyses kan help om anderkant versmalde denke oor kudde-immuniteit te dink en te praat. Die geloof kan help om God te sien wat nog altyd deur die swaard, die hongersnood en die pes met die wêreld gepraat het en ook ons tot orde en bekering roep. Die geloof kan help om veral versigtig te wees oor langtermyn gevolge vir ons kinders en ons jongmense. Die geloof kan waarsku dat ons nie moet dink dat ons sonder God die plaag onder beheer sal bring nie. Die geloof het nog altyd ’n ruimer visie van die wetenskap tot gevolg gehad. Dink maar weer aan Josef en Daniel in die howe van die hoogste geleerdes van hul tyd. Bo alles kan geloof ons help om te besef dat ons tye ten diepste in die Here se hand is en dat ons nie vrees ons grootste motivering hoef te maak nie, ook as die dood opsigtelik dreig. ’n Twitter-gesegde van ’n leraar ’n paar jaar gelede help my vandag nog hiermee, en ek is seker ook vir baie ander sterflinge: “Wil jy genees word van daardie algemene siekte wat die vrees vir die dood genoem word? Kyk na Christus en jy sal meer vind as waarna jy soek.”

[i] Vir die werklikheid hiervan in ons dag, vgl. die volgende publikasies: Christopher Ferrara se Liberty: The God that Failed: Policing the Sacred and Constructing the Myths of the Secular State, from Locke to Obama; Benjamin Wiker se Worshipping the State: How Liberalism became our State Religion.

[ii] Vers 14 word dikwels aangehaal, maar dit is belangrik dat ons ook in hierdie tye die verband met vers 13 en die pes sal raaksien.

Die mense wat daarop wys dat ons kort-voor-lank ’n volgende en ’n volgende vaksine of aanjaagmiddel (“booster”) sal moet vat, se stelling is nie uit die lug gegryp nie. Die hele konsep van inenting-paspoorte word ook al hoe meer genoem. Daar word reeds daarvan gepraat dat bepaalde plekke nie besoek sal kan word sonder hierdie bewys nie. Kyk maar net wat reeds in Frankryk aan die gang is. Moet ook nie die opstande daaroor mis nie. Daar is wel die moontlikheid dat ons anderkant die pandemie/endemie sal lag oor al hierdie dinge, maar dit lyk of ons in is vir ’n langer termyn. Afgesien van Frankryk, is daar ook diegene wat ons reeds lankal hierin voorgegaan het. Leidraad: C kom voor F.

Die teoloog, dr. Peter Leithart, wys onlangs daarop dat die vaksine-druk die biopolitieke draai van die moderne politiek verteenwoordig.[1] Verwysend na die hoofstuk van Roberto Esposito in ’n publikasie met die titel, Biopolitics, stel hy dat politieke outoriteit eens beteken het dat die mag daargestel was om dood te maak. Onder die heerskappy van biopolitiek sorg die heersers egter ook vir die lewe en bestuur dit. Lank, lank gelede het die heerser ’n swaard gehad; nou ’n spuitnaald, sê Leithart aan die hand van Esposito. Hy gaan van hier af voort om daarop te wys dat biopolitiek ’n transformasie van die politieke bewussyn inhou. Vanaf die 16de eeu het mediese kategorieë en metafore politieke teorie al hoe meer geïnfiltreer. Dit is hierdie politieke verbeelding, sê Leithart, wat die publieke diskoers dwarsdeur 2020 gevorm het. Daar het ’n fusie van medisyne en politiek in die dieptes van die biopolitieke bewussyn plaasgevind. Gesondheidsorg word so oorgeplaas op die politiek. Dit word nou die regering se werksbeskrywing om ons gesond te hou.

Dit beteken noodwendig dat regerings sosiale kontrole moet uitoefen, die bevolking onder opsig en tug moet hou en databasisse voortdurend moet byhou. Gereelde opgradering en dokumentering daarvan is nie uitgesluit nie. Leithart wys dan daarop hoe China reeds vir dekades so opereer. In terme van mediese metafore bepaal China al lankal reeds wat “gesond” vir die samelewing is – hoeveel kinders elke familie mag hê en hoe afwykende minderhede behandel moet word wanneer hulle “siek” denke of “sosiale infeksie” veroorsaak.

Leithart se punt is dat vaksinering en immunisering nog altyd belangrike sake vir biopolitieke heersers was. So ontstaan die saam-wen (simbiotiese) verwantskap tussen higiëne en sosiale beheer. In China, sê Leithart, was grootskaalse immunisering een van die vroegste en belangrikste programme wat die grondslag gelê het vir ekstensiewe staatskontrole. Gedwonge vaksinering het die mag van die staat help bou. Volgens Leithart is die manie vir vaksines nie bloot wetenskapsgedrewe nie en gaan dit nie bloot oor gesondheid nie.

As dit oor gesondheid gegaan het, sê Leithart, sou natuurlike immuniteit volle erkenning ontvang het. Dit gaan egter ook oor politieke redes en oor beheer. Hy wys selfs daarop dat hierdie tipe politiek ’n godsdienstige (religieus-liturgiese) lading het. Vaksinering word ’n tipe sakrament, ’n reinigende doop en ’n eucharistiese embleem van aan wie jy behoort. Want in hierdie benadering word die regverdiges geregverdig deur hulle “jab”. En jy kan nie die reines en die onreines meng nie. Jy kan nie ongeregistreerde mense hê wat rondloop tydens die pandemie nie. Hierdie mensdom mag nie onveilig voel deur die “fundamentaliste” nie, is die implikasie.

Leithart is nie anti-vaksine nie. Hy wys egter op die langtermyngevolge vir ’n hele samelewing. Daarom is dit ook in terme van biopolitieke oorwegings belangrik om die gedwonge aard van vaksinering so ver as moontlik teen te staan. Hierin is die geweldige klem op ’n versmalde siening van kudde-immuniteit ’n sleutelkwessie. Want as mense net een gang sien, en dit is die drukgang van dreigende dood en ’n beperkte opvatting van kudde-immuniteit, lyk die oplossing ooglopend, terwyl daar eintlik beter uitgange moontlik was.

Bo en behalwe die biopolitiek, is hier ook sprake van bio-etiek. Behoort die staat so messiaans op te tree en minderhede so te hanteer? Aansluitend hierby: Kan die minderhede kwalik geneem word as hulle bio-etiek ook in hulle keuses van toepassing wil maak? Die rede is dat die mRNA-tegnologie met betrekking tot vaksines wel nuut is, maar dat die ander variant soos Johnson & Johnson ook vrae ontlok. Die rede is dat Johnson & Johnson van meer tradisionele metodiek gebruik maak, maar dat dit gebaseer is op sellyne wat van geaborteerde babas afkomstig is.[2] Let wel, die nuwe vaksine maak nie van geaborteerde babas gebruik nie, maar die sellyne, soos met die vaksine vir Duitse masels (Rubella), is gebaseer op inligting uit aborsies wat lank gelede plaasgevind het. Etici wys egter daarop dat iets wat ontdek is, nie ontken hoef te word net omdat dit aanvanklik uit verdagte omstandighede afkomstig is nie.[3] En tog raai heelwat Christen-etici mense aan om druk te plaas op maatskappye om alternatiewe wyses aan te moedig waarop die entstowwe ontwikkel kan word. Wanneer daar ’n keuse is, behoort Christene die alternatief te kies, maar waar dit nie beskikbaar is nie, kan hulle dit volgens heelwat etici neem en behoort hulle saam te werk met groepe wat hieroor druk uitoefen.

In hierdie opsig is die mRNA-tegnologie daarom te verkies, al moet dit erken word dat ook hierdie vaksine in die toetsfases van die genoemde sellyne gebruik gemaak het. Die tegnologie daarvan is ook nuut en die genoemde risiko oor langtermyn steeds groot. Verder is dit ook so dat ons ook met ’n positiewe gesindheid die ontwikkeling van mRNA-tegnologie fyn moet dophou terwyl ons wel versigtig soos slange en opreg soos duiwe is. Die rede is dat daar diegene is wat beweer dat heelwat siektes soos kanker, hartkwale en neurologiese siektes in die toekoms dalk hierdeur gehelp sou kon word. Natuurlik sal daar ook diegene wees wat deur hierdie tegnologie sal probeer om die spreekwoordelike super-ras te kweek. Bio-etiek sal dus in die toekoms al hoe belangriker word soos wat bio-tegnologie toeneem. Die verband tussen etiek en politiek is daarom ook hier eintlik baie direk van aard en die verband tussen vaksines en biopolitiek illustreer dit tot op makro-vlak. Daarom behoort ons baie versigtig te wees om ’n versmalde idee van kudde-immuniteit wat net op massa-vaksinering fokus, vrye teuels te gee. Dit bewerk net angs en histerie wat biopolitiek aanjaag. Om die waarheid te sê, dit werk in op die onderdrukkende aard van die ideologie van verstaatliking. Daaroor meer in die volgende aflewering.

[1] Peter Leithart, 28 Junie 2021. From Sword to Syringe. Aanlyn:

[2] Vgl. Aanlyn:

[3] Vgl. Doug Wilson se artikel, oor die uitdaging van onetiese vaksines by . Kyk ook na die omvattende behandeling van die Rooms Katoliek Kerk hieroor by

In die vorige rondte is daar begin om in te gaan op die induktiewe aard van die mediese wetenskap wat ter sake is in die oorweging van massa-vaksinering. In hierdie aflewering besin ons verder oor neutraliteit en analogieë waarvan die induktiewe wetenskap gebruik maak.

Wetenskapsbeoefening gebeur nie so neutraal en puur as wat sommige dit wil voorhou nie. Die feit is dat daar ook in die wetenskapsbeoefening belange op die spel is – van die multi-biljoen firmas, van die wetenskaplike individu, van groepsdenke en denkskole, konsensus onder die elite, kompetisie (mimetiese wedywering), ensovoorts. Daarom behoort dit ons nie te verbaas om ook in die mediese wetenskap van meerderheid en minderheidsverslae te hoor nie. En die een saak waarvan net die tyd ons in sekere debatte sal leer, is, wel, tyd.

Dit is in hierdie verband belangrik om aandag te gee aan ’n joernaal soos Unherd wat groepsdenke oor beide tradisionalisme en modernisme wil teenwerk. Matthew Crawford, skrywer en navorser by die Instituut vir Gevorderde Studies in Kultuur by die Universiteit van Virginia (VSA), maak in Unherd die stelling dat wetenskap as sulks verpolitiseerd geraak het. Die insiggewende van sy stelling is dat hy nie soos die linkse media, bloot die sogenaamde ivermektien-konserwatiewes hiervan verdink nie. Volgens Crawford lê die probleem veel dieper. Hy sien raak dat die wetenskap deur mense beoefen word wat deur allerhande politieke en sielkundige faktore beïnvloed word. Hy toon aan dat daar baie aannames en vooroordele is, ook in die wetenskap. Crawford reken daarom dat die opvoeding van die publiek dikwels eerder berus op ’n tipe naakte geloof in ’n soort wetenskap wat hy “scientism” noem tesame met goeie sprekers en media (demagogie). Heelwat mense op straat begryp dalk nie die gesofistikeerde taal van Crawford nie, maar het tog wel ’n aanvoeling het vir dit waarop hy afstuur. Dit is dat die wetenskap nie so onaantasbaar en neutraal en los van belange is as wat sommige wil voorgee nie.[1]

Dit is net eerlik en wys om te erken dat ook wetenskaplikes in bepaalde denkskole is, voorveronderstellings en kondisionerings het, en dat nie almal uit een mond praat nie. Voeg nog verder hierby dat daar belangrike werk gedoen word deur ’n gerekende instelling soos Cochrane om die toetsing van wetenskaplike data meer geloofwaardig te maak. Die rede is dat dit erken word dat daar al vertouensprobleme weens navorsingsbedrog ontstaan het. Richard Smith, tot en met 2004 redakteur by die internasionaal gerekende, 180-jaar oue Britse mediese handelsjoernaal, The BMJ, kan dit selfs uitlokkend stel: “Dit mag dalk tyd wees om weg te beweeg van die veronderstelling dat navorsing eerlik gedoen en gerapporteer is, na die veronderstelling dat dit onbetroubaar is totdat daar bepaalde bewyse is wat die teendeel aantoon.” [2]

Let wel: Smith sê dit nie met betrekking tot COVID-navorsing nie, maar oor mediese wetenskapsnavorsing in die algemeen. Sy stelling kan wel gebruik word om dit ook in hierdie besinning van toepassing te maak. Mense kan eenvoudig nie verkwalik word as hulle deegliker kruisverhoor en deursigtigheid in die navorsing oor vaksines verlang nie. Hierdie situasie bring eintlik net aan die lig dat daar ook strukturele probleme in mediese wetenskapsnavorsing is wat die wantroue aanhelp en dit sal net oor tyd heen verbeter kan word deur erkende instellings soos Cochrane.

Natuurlik is die uitsprake hieroor makliker wanneer daar geen bedreiging is nie. Binne ’n situasie waar mense sterwend is, is daar druk om vinniger besluite te neem. Die voorlopige resultate oor die vaksines klink ook relatief gunstig, en die basiese teorie wat in al die vaksines gebruik word, maak sin. Dit is dat die proteïn-produserende masjinerie in die liggaam se selle op verskillende wyses gestimuleer word om ’n stekel-proteïn te vervaardig. Hierdie proteïn is identies aan die virus se oppervlakte en so word die liggaam se alarmsisteem hiervoor vroegtydig aangeskakel om teenliggame te ontwikkel. [3] Dit neem egter nie weg nie dat dit steeds wys is om nie te midde van die pandemie te maak asof alle vrae oor die langtermyn gevolge uit die lug gegryp is nie. Dit bly verantwoordelik en wys om hierdie vrae hul hardnekkige werk te laat doen.

Diegene wat sterk hierop staan moet egter ook antwoord waarom ons met betrekking tot ander sake soos mikrogolfoonde en selfone nie ook so versigtig te werk gegaan het nie. Die feit is egter dat mense nie hieroor in dwangbuise geplaas is nie, en dit behoort ook nou so te bly. Sou daar gevolge wees, kan hulle self verantwoordelikheid vir hul keuses dra. Daarom is dit aan te beveel om mense elkeen afsonderlik op hul risiko-profiel te wys, ook die risiko van onsekerheid oor die langtermyn, en dit dan aan elkeen oor te laat om aan die hand daarvan hul besluite te neem. Die teenantwoord van ’n versmalde siening van kudde-immuniteit, oefen egter vetoreg op hierdie siening uit. Almal moet hiervolgens tot vaksinering aangemoedig word, ook kinders Die groot rede is dat ons ook die groep groter as die enkeling in ag moet neem. Ons het ook mos reeds die voorbeeld gehad van inentings teen siektes soos Pokke en Polio.

Dit is natuurlik ook een van die kenmerke van induktiewe wetenskap; dat ’n bepaalde analogie gekies word om sin te maak van die voorlopige data. Aangesien die toetsdata altyd beperk is en nie elke omstandigheid kan verreken nie, moet ’n sekere verantwoordbare analogie noodwendig in induktiewe wetenskap gekies word waarvolgens die algemene gevolgtrekkings dan gemaak word. Dit is waarom hierdie argument ook so kragtig is vir baie mense wat die meerderheidsverslag aanvaar. Dit is vir hulle die spreekwoordelike “no-brainer.” Hulle redeneer: “In die verlede het mense wat inenting teengestaan het, baie sleg daarvan afgekom en dit gaan weer gebeur. Geloof en wetenskap staan nie teenoor mekaar nie en ons moet dankbaar wees vir God se voorsienigheid in hierdie tyd.”

Die probleem hiermee is die veronderstelling, wat nog nie genoegsaam deur die toets van tyd bewys kon word nie, dat die analogie van Pokke en Polio definitief hier geldig is en dat ons bloot appels met appels vergelyk. ’n Eerste oranje lig is egter dat kinders groot risiko gehad het met Pokke en Polio, maar dit is nie op dieselfde vlak met COVID-19 nie. So terloops, die WGO het het reeds in Mei 2020 daarop gewys dat ongeveer 80 miljoen kinders in ryk en arm lande onder risiko geplaas is omdat die normale inentings van Masels en Polio nie toegedien kon word as gevolg van COVID-19 nie.[4] Om egter terug te keer na die analogie: Dit lyk wel voorlopig redelik om die voorbeelde van vorige inentings nie uit die oog te verloor nie, maar gesonde verstand behoort ons ook hier te laat besef dat die tyd kan leer dat ons appels met aartappels vergelyk het. Dit kan wys dat die aanname oor die analogie wat ons ingespan het, verkeerd was. Gestel byvoorbeeld ons moet later erken dat Polio gebreksiektes gekeer het, maar dat die haastige een-en-twintigste eeuse medici gebreksiektes en immuunsiektes aangehelp het. Of kom ons sluit by Rachell Coleman in die vorige aflewering aan en wys op fertiliteitsprobleme wat tipies van kortsigtige mediese wetenskap is. Iemand soos Marc Girardot, ’n kenner van wetenskapsmetodiek en biotegnologie, wys byvoorbeeld op data wat aantoon dat dele van die bioverspreiding van lipiede nanodeeltjies wat die mRNA dra, daarop dui dat die eierstokke en die beenmurg van die grootste konsentrasie hiervan verkry. Die vraag kan dan gevra word wat die langtermyn implikasies daarvan is en enigeen wat besorg is oor hulle en hul dogters se nageslag, behoort dit mos in ag te neem.[5]

Die bedoeling hiermee is nie om ongegronde vreesinboeseming te bewerkstellig nie. Gaan gerus die voetnote na. Dit is eerder om aan te toon hoe kragtig die analogie wat gekies word, in induktiewe wetenskap funksioneer. Dit verklaar ook waarom mense hieroor so drasties kan verskil. Dit spoor ook aan om ’n ordentlike verduideliking oor mRNA-tegnologie te gee wat kan aantoon dat die tegnologie werklik skadeloos is op die langtermyn en wat bereid is vir kruisondervraging deur eweknieë. Dit sal baie help om mense gerus te stel. Indien dit nie oortuigend gebeur nie, het ons ten minste ’n paar jaar nodig vanaf die begin van toediening voordat ons beter grond het om veral die jonger geslag wat minder risiko het, hieraan te onderwerp. ’n Groep besorgde kenners in die genoemde 180 jaar oue Britse mediese handelsjoernaal, The BMJ, het juis daarom ook ’n versoek tot die FDA gerig om die volle instemming tot die COVID-vaksines te verlangsaam. Die boodskap is eenvoudig: Verstadig die proses en kry die wetenskap reg – daar is geen wettige rede om gou te maak om ’n lisensie vir ’n koronavirus-entstof te gee nie. Ons glo dat die bestaande getuienisbasis — sowel voor as ná goedkeuring — op hierdie stadium eenvoudig nie volwasse genoeg is om voldoende te beoordeel of dat kliniese voordele swaarder weeg as die risiko’s in alle populasies nie.[6]

Maar laat ons vreesinboeseming nie net aan die een kant probeer uitken nie. Ons behoort ook groter duidelikheid te hê oor hoe vreesinboeseming aan die ander kant help om biopolitiek in te faseer en minderhede gevaarlik te laat voorkom. In die volgende aflewering sal daar by die moontlikheid en werklikheid van biopolitiek stilgestaan word.

[1] Matthew B Crawford. 3 Mei 2021. How science has been corrupted. Aanlyn:

[2] “It may be time to move from assuming that research has been honestly conducted and reported to assuming it to be untrustworthy until there is some evidence to the contrary. Aanlyn: 

[3] Vgl. In die verband die artikel van Derek Lowe oor die potensiaal en probleme van mRNA: What mRNA is Good For, And What It Maybe Isn’t:

[4] Aanlyn:

[5] Marc Girardot:

[6] 8 Junie 2021. Why we petitioned the FDA to refrain from fully approving any covid-19 vaccine this year. Aanlyn: