Suid-Afrika se twaalf amptelike tale beklemtoon en erken die diversiteit van ons samelewing. Daar word groot gewag gemaak van die feit dat ons in ’n “multikulturele” land woon, maar in praktyk funksioneer hierdie taalgebruik dikwels as ’n rookskerm. Die liberale orde vier verskeidenheid solank dit oppervlakkig, esteties en polities onskadelik bly, maar dring terselfdertyd aan op ’n homokulturele samelewing waarin unieke identiteitsmerkers (bv. taal, kultuur, geskiedenis) prysgegee moet word ter wille van ’n gemeenskaplike identiteit.

Die probleem is nie ’n gemeenskaplike burgerlike identiteit nie, maar dat hierdie identiteit toenemend as norm gebruik word om geskape en historiese verskeidenheid te relativeer, te privatiseer of verdag te maak. Groepe soos die Afrikaner, wat hul taal, geskiedenis, kultuur en gemeenskapslewe doelbewus wil handhaaf, word gevolglik maklik as uitsluitend of onpatrioties verteken. Vandaar ook die herhalende druk om Afrikanergeskiedenis, Afrikaanse instellings en kultuurgoedere uit die openbare sfeer te verskuif of as verdag te herinterpreteer. Selfs in kerklike kringe word die handhawing van ’n Afrikaneridentiteit binne die plaaslike kerk dikwels sterk veroordeel en selfs as “onchristelik” beskou.

Daarom is die vraag na identiteit een van die belangrikste vrae van ons tyd. Mense is verward. Die vraag is nie meer net “wie is ek?” nie, maar ook “wie mag ek wees?”. Selfs gelowiges is soms verward, want hoe behoort ons oor onsself te dink? Is ek ’n Christen-Afrikaner of ’n Afrikaner-Christen? Watter identiteit behoort voorrang te geniet? Party eis egter ’n meer ingrypende keuse: óf Christen, óf Afrikaner.

Laasgenoemde keuse word egter nie in die Skrif van gelowiges vereis nie. Genade vernietig nie geskape werklikhede soos taal, volk, geskiedenis en kultuur nie, maar bring dit onder Christus se heerskappy. Die Skrif bevestig dat die Christen nie sy sekondêre identiteite hoef prys te gee nie, maar waarsku ook teen die verabsolutering daarvan. Christus vernietig nie identiteit nie, maar herskik dit: Hy word die middelpunt waaruit alle ander identiteite verstaan en beoefen word.

Identiteit is veelvlakkig

Is identiteit enkelvlakkig of veelvlakkig? Flip Buys van die Solidariteit Beweging help ons hiermee wanneer hy skryf dat Afrikaners nie nodig het om tussen identiteite te kies nie, maar tegelyk deur verskillende identiteite gedefinieer kan word.[1] Jy kan dus gelyktydig man, huweliksmaat, vader, onderwyser, Afrikaner, Suid-Afrikaner en Christen wees sonder dat die een die ander noodwendig uitsluit.

In sy bekende werk Stryd om die ordes, sit prof. HG Stoker die onderbou hiervan uiteen wanneer hy ons herinner dat Calvinisme handhaaf dat “die mens tegelyk individuele en sosiale wese is, tegelyk individu en bv. volksgenoot, kerklidmaat, staatsburger, gesinslid, ens.; dat die mens, bloot as enkeling of as individu gesien, ’n abstraksie is; dat die mens bloot as sosiale wese (volk, staat, ens.) gesien, ’n abstraksie is; dat die volle, konkrete, werklike mens tegelyk individueel en sosiaal (groeps- of verbandswese) is …”[2]

As identiteit veelvlakkig is, wat behoort prioriteit te geniet?

Christus is ons primêre identiteit

Gelowiges se verbondenheid aan Christus dien as primêre identiteitsmerker. Ons ou mens is immers saam met Christus gekruisig sodat Christus nou in ons leef (vgl. Gal. 2:20). Ons burgerskap is in die hemele … (Filip. 3:20). Die antwoord op vraag 32 van die Heidelbergse Kategismus, “Waarom word jy Christen genoem?” bevestig dat gelowiges se primêre identiteit in Christus is: “Omdat ons deur die geloof ’n lid van Christus is …”

Met “primêr” bedoel ons meer as net “die belangrikste”. Dit verwys na wat grondliggend is. Ons identiteit in Christus is dus die basis waarop alle ander identeiteitsmerkers rus en betekenis kry. Stoker help ons om identiteit nie plat of enkelvoudig te verstaan nie. Die mens staan in verskillende verbande wat help om sy identiteit te vorm, maar al hierdie verbande staan uiteindelik onder God se soewereiniteit en Christus se koningskap.[3]

In die lig hiervan is ons sekondêre identiteitsmerkers nie onbelangrik nie, maar word deur ons primêre identiteitsmerker geheilig.

Sekondêre identiteite word geheilig, nie uitgewis nie

’n Sentrale tema in Herman Bavinck se vierdelige reeks, Gereformeerde Dogmatiek, word soos volg verwoord: “De genade herstelt de natuur en voert ze op tot haar hoogste hoogte, maar zij voegt er geen nieuw, heterogeen bestanddeel aan toe.”[4] Hy is van mening dat Christenskap nie teenoor die menslike natuur staan nie, maar wel teenoor die sonde. Daarom hoef ons nie ons Godgegewe identiteitsmerkers te verag nie (tensy dit sondig is), maar juis te koester as geestesgoedere wat aan ons toevertrou is.

In die lig van ons verlos­sing word ons sekondêre identiteite (bv. taal) geheilig (vgl. Hand. 2:1‑13). Dit staan in diens van God en behoort tot sy eer en die uitbreiding van sy koninkryk aangewend te word. Paulus bevestig dieselfde gedagte in Handelinge 17:26-27 wanneer hy sê dat God uit een mens al die nasies gemaak en hulle tye en woonplekke bepaal het. Volk, plek en geskiedenis is dus nie toevallige of neutrale werklikhede nie, maar staan onder God se voorsienige regering. Psalm 96:3 moedig gelowiges aan om hierdie verskeidenheid te erken: Vertel onder die nasies sy eer, onder al die volke sy wonders. Openbaring 7:9 bevestig hierdie identiteitsverskeidenheid as ewige beginsel wanneer die uitverkorenes “uit alle nasies en stamme en volke en tale” voor die troon van die Lam verskyn. Daarom word Afrikanerskap nie deur Christenskap vernietig nie, maar wel daardeur begrens, gereinig en gerig.

Wanneer primêre en sekondêre identiteite egter met mekaar verwar word, hurk afgodery dreigend by die deur.

Die gevaar van afgodery

Wanneer Afrikanerskap (of enige sekondêre identiteitsmerker) die lens word waardeur ek Christus beoordeel, het die orde omgekeer. Dan word geloof diensbaar aan kultuur, eerder as kultuur diensbaar aan Christus. CVO-skole is ’n mooi voorbeeld van hoe die orde behoort te wees. Hul naam tref ’n duidelike onderskeid tussen primêre en sekondêre identiteit: Christelik-Volkseie Onderwys. Die “volkseie” aspek vloei voort uit hul Christelike karakter.

Sou etnisiteit egter die belangrikste kriterium in sulke skole se toelatingsbeleid raak, terwyl geloofsverskille gerieflikheidshalwe opsy geskuif word, word die orde omgekeer en word sekondêre identiteitsmerkers verafgod. Dan staan daardie merkers nie meer in diens van Christus en sy koninkryk nie, maar in diens van ’n mensgemaakte agenda. Hier moet Christus se waarskuwing in Matthéüs 10:37 ter harte geneem word: Wie vader of moeder [of volk, of taal, of etnisiteit, ens.] bo My liefhet, is My nie waardig nie …

Die regte orde is dus belangrik, want dit bevry ons om ons identiteit onbevange uit te leef.

Die regte orde bring vryheid

As my identiteit in Christus vas is, hoef ek nie angstig, skaam of verdedigend oor my kultuur te wees nie. Ek kan dankbaar wees vir my erfenis, maar ook eerlik oor die gebrokenheid daarvan. Dit bied my die vryheid om my Godgegewe identiteit te omhels, te koester en te bewaar met die doel om dit in diens van die koninkryk van God in te span. Afrikanerskap moet nie bloot emosioneel of histories gedefinieer word nie, maar in woord en daad onder die heerskappy van Christus gebring word.

Hierdie vryheid bring gemoedskalmte wanneer ek met die vraag na identiteit worstel. Ek is nie ’n Afrikaner wat toevallig ook Christen is nie. Ek is ’n Christen wat deur God in ’n bepaalde taal, geskiedenis en kultuur geplaas is. Wie van my eis om tussen Christenskap en Afrikanerskap te kies of my in die gietstuk van ’n homogene identiteit wil dwing, gaan oneerlik met die Skrif om. Ek hoef nie my Afrikanerskap te ontken nie, maar ek moet dit elke dag onder die koningskap van Christus bring. Ek is dus nie ’n Afrikaner-Christen nie, maar ’n Christen-Afrikaner.

[1] https://bit.ly/4nrBcQW

[2] HG Stoker, Stryd om die ordes (Potchefstroom: Calvyn Jubileum Boekefonds, Administratiewe Buro van die Gereformeerde Kerk, 1941), 9.

[3] Stoker, Stryd om die ordes, 9.

[4] Herman Bavinck, Gereformeerde dogmatiek, Deel 3, 2de druk (Kampen: J. H. Kok, 1910), 477.

Na aanleiding van die GKSA se opspraakwekkende besluit om nie vroue tot die amp van ouderling toe te laat nie, plaas die Kerkbode op 9 Februarie 2026 ’n lesersbrief van André Mouton waarop ek graag kortliks reageer.

Mouton is van mening dat die debat oor die vrou in die amp wat deur die GKSA se onlangse sinodebesluit opnuut prominensie verkry het, nie bloot daaroor handel of die GKSA reg is en of die hof dalk by die aangeleentheid moet ingryp, of oor wie nou eintlik teen wie diskrimineer nie. Hy meen dat ons in hierdie debat met ’n dieper vraagstuk te doen het: Wat gebeur met ’n kerk wanneer sekerheid belangriker raak as teenwoordigheid, en orde belangriker as onderskeiding?

In antwoord hierop stel Mouton in sy brief ’n interessante, maar uiteindelik misleidende keuse voor: Óf die kerk kies vir sekerheid, óf sy kies Christus; óf sy kies orde, óf sy kies onderskeiding. Dit klink modern, vroom en vry, maar dit is die soort denkfout wat net moontlik is wanneer ’n mens lank genoeg filosofeer om die eenvoudige te vergeet.

Die kerk van Christus glo nie in sekerheid ten spyte van Christus nie, maar sekerheid vanweë Christus. Hy is die Hoof van die kerk en dáárom leen ons nie ons ore aan die wind uit nie, maar luister ons na die Woord. Om te beweer dat standvastigheid ’n vorm van magsbeheptheid is, is soos om ’n kompas daarvan te beskuldig dat hy noord wys – dit is immers waarvoor hy gemaak is.

Net so is ‘n kerkorde (waarin die kerk se ampsbegrip Skriftuurlik begrond en uiteengesit word) nie ’n “grenspaal” om mense (in hierdie geval vroue) uit te hou nie, maar ’n raamwerk om geloof en gemeenskap ooreenkomstig Christus se heerskappy te bewaar. Sonder orde word die kerk nie meer warmhartig nie, net “warm-lugtig”. Die apostels het kerke nie los in die wind gelaat nie. Hulle het ouderlinge aangestel, die leer bewaak en tug beoefen. Die vroeë kerk het nie gedink dat onderskeiding ten koste van vaste waarheid gebeur nie, maar juis op grond daarvan.

Mouton pleit daarvoor dat die kerk eerder “teenwoordig” as “seker” moet wees. Maar teenwoordigheid sonder waarheid is net sentimentaliteit met ’n liturgiese lagie. Die kerk leef nie van haar eie openheid nie, maar van elke woord wat uit die mond van God kom (vgl. Deut. 8:3), met ander woorde, van God se openbaring. En Christus se teenwoordigheid beteken tog nie ’n lewe van onsekerheid nie. Hy dra sy volk juis deur die sekerheid van sy Woord. Hy is immers die hoeksteen (vgl. Efés. 2:20) wat aan sy kerk sekerheid gee sodat sy nie soos ’n golf deur elke wind van lering heen en weer gedryf word nie (vgl. Efés. 4:14).

Die ironie is dat die voorstel dat die kerk haar sekerheid moet prysgee, self ’n uiters seker stelling is. Die enigste verskil is dat gereformeerdes hul sekerheid in die Skrif grond, terwyl Mouton syne in ’n gevoel van geestelike soepelheid grond. Die een anker is objektief; die ander is subjektief en elasties.

Natuurlik kan die hof nie vir die kerk leer hoe om te luister nie. Om egter te kan luister, moet ’n mens iets hê om na te luister. Daarom kies gereformeerdes nie tussen Christus en die Skrif nie. Ons ontvang Christus juis deur die Skrif – dit is die stem van die goeie Herder.

Hierdie brief is nou ’n mooi voorbeeld van ’n subjektiewe hermeneutiek waarin Christus van die objektiewe Woord losgemaak word.[1] Die hele gedagtegang bewys dat die eintlike probleem in hierdie gesprek te doen het met Christusbeskouing, Skrifbeskouing en Skrifgesag.

______

[1] Lees gerus prof. Johan Janse van Rensburg se publikasie Kla jou moeder aan waarin hy die konsekwensies van hierdie hermeneutiese benadering in die NG Kerk uiteensit.

Die afgelope naweek hoor ek by ʼn vorige geslag van die verslaentheid wat geheers het met die sluipmoord op dr. Hendrik Verwoerd in 1966. Vandag gesels ek met ʼn nuwe geslag jongmense en hul verslaentheid oor die sluipmoord op Charlie Kirk in die VSA. Party vra: “Hoekom huil ek so oor iemand wat ek nie eers geken het nie?”

Hy was ʼn jongman, vol lewe, vol vrae, vol ywer. Hy was ’n patriot wat baie goed gedoen het vir baie mense. Sy vermoë om sy gedagtes te orden en sy talent om fundamentele kwessies op kampusse berekend te debatteer, was besonders. Ek was telkens verbaas oor die manier waarop hy kalm gebly het te midde van afstootlike teenstand. Kirk het opgestaan vir redelike, gesonde rasionele standpunte wat die meeste mense tot onlangs as vanselfsprekend aanvaar het. Maar bo alles was hy ’n passievolle Christen.

As leraar aanskou ‘n mens baie afgryslike dinge wat jy nie uit jou geheue kan wis nie. Die video van Kirk se sluipmoord sal vir baie mense dieselfde wees. Ek kan nie op die oomblik aan ʼn ander woord as “afgryslik” dink nie. Daar sal sekerlik nog baie dinge gesê word in die dae wat kom. My eerste gedagte toe ek die video gisteraand skuins voor 22:00 sien, was om te vra vir gebede vir sy vrou Erika en hul twee kinders. Hulle kan opgroei met die sekere wete dat hul pa gesterf het in die stryd om hulle te verdedig teen die aanslae van die Bose.

‘n Mens is geskok oor die tragiese dood van Kirk, maar ook bemoedig dat hy by God is. Die seer en die verslaentheid wat ons ervaar, is omdat die dood ʼn aaklige herinnering is aan die boosheid van hierdie in-sonde-gevalle-wêreld. Maar dit is juis hierdie wêreld wat die behoefte aan die evangelieboodskap het. Daar is ʼn aantal teksgedeeltes wat in my kop bly draai.

Ek dink aan die woorde van 1 Korinthiërs 15:55-58 wat ook in ons kerke se begrafnisformulier gebruik word: Dood, waar is jou angel? Doderyk waar is jou oorwinning? Die angel van die dood is die sonde, en die krag van die sonde is die wet. Maar God sy dank, wat ons die oorwinning gee deur ons Here Jesus Christus. Daarom, my geliefde broers, wees standvastig, onbeweeglik, altyd oorvloedig in die werk van die Here, omdat julle weet dat julle arbeid in die Here nie tevergeefs is nie.

Ook die woorde van Psalm 11:2-5: Want kyk, die goddelose span die boog; hulle het hul pyl op die snaar reggesit om in die donker te skiet na die opregtes van hart. As die fondamente omgegooi word, wat kan die regverdige doen? Die HERE is in sy heilige paleis; die troon van die HERE is in die hemel; sy oë sien, sy ooglede toets die mensekinders. Die HERE toets die regverdige, maar sy siel haat die goddelose en die wat geweld liefhet.

So kom troos die Here ons uit sy Woord. Die poorte van die doderyk sal nie die kerk van Christus oorweldig nie (vgl. Mt. 16:18). Christus het alle mag in hemel en op aarde en Hy heers vanaf sy troon (vgl. Mt. 28:18). Ons roeping is om steeds sout en lig vir die wêreld te wees (vgl. Mt. 5:13-16). Waak, staan in die geloof, wees manlik, wees sterk (vgl. 1 Kor. 16:13).

Rev. Schalk Strauss | 11 Sep 2025

A bullet flies with speed, with speed;
dampened by American blood it speeds,
bearing its message, sharp with pain;
it springs from American hand and vein,
it pierces through an American heart.
And yet with grief, with sorrow’s part,
it still conveys the heart’s own might.
Sleep gently, loyal heart struck tight,
For year on year, through time untold,
the bullet spreads its message bold;
and where it strikes, the wound won’t mend;
and what it strikes, it sanctifies in the end.

(Translated from the original Afrikaans poem)

With this small adaptation of the Afrikaans poet Jan F. E. Cilliers’s poem on the death of the Afrikaner rebel, Jopie Fourie, the emotions that now surge through the hearts of conservatives across the world find a voice. The assassination of conservative activist Charlie Kirk has sent shockwaves through America, and the tremors are felt to the ends of the earth. Though separated by worlds and more than a century, the parallels between Jopie Fourie and Charlie Kirk are striking. Both were branded as rebels because they refused to stay silent while injustice devoured the world. Their lives were marked by an unstoppable, unquenchable drive for truth. In both, the flame of freedom’s ideal burned high and bright. They were unyielding in character, unapologetically Christian, and (literally) “dead-sure” of their salvation in Jesus Christ.

Although many dismissed Kirk’s activism as politically motivated, a closer look reveals a deeper foundation. He did not shy away from the hot-button issues of our day. Freedom was, of course, at the top of his list, but it was never his only concern. Whether speaking about freedom of speech, abortion, same-sex relationships, fatherhood, discrimination, or cultural and social matters, his persuasiveness did not rest merely on logical skill or rhetorical flair – it rises from his foundation. Whenever he reasoned about these things, the echoes of Scripture and the gospel were present – often explicit. He measured his positions by an objective standard that lifted them above the staleness of secular discourse and gave them a heavenly fragrance. The Christian worldview was the lens through which he saw everything.

In 2012 he founded Turning Point USA to spread and advance conservative values. Yet “conservative values” to him were never merely a political category – they were synonymous with biblical values. The organisation’s name itself reflects his conviction that a course correction was urgently needed to avoid the catastrophic end of a woke, liberal-secular trajectory. His fight was never against flesh and blood, but against the rulers, the powers, the world forces of this darkness, the spiritual forces of evil in the heavenly places (Eph. 6:12). He was always aware that he himself was not the captain in charge of navigating such a turning point. He was only an instrument in the hand of the Spirit – the Spirit who alone can change hearts and bring life out of death. This was the turning point he most deeply longed for, when, only minutes before his death, he fearlessly declared: “Christ is Lord, death is defeated.”

In the second century after Christ, the church father Tertullian made this profound observation: “The blood of the martyrs is the seed of the church.” Darkness will not extinguish the light of the gospel; the gates of hell will not prevail against it. May his fearless spirit live on in thousands of God’s children. May his seed also be blood-seed that sends the conservative tradition – rooted in the gospel, built on Christ the Cornerstone and the foundation of the apostles – like a flood across the world. May his message of freedom, grounded most deeply in Christ, bring the walls of Jericho crashing down. May it awaken in us the courage to rise and continue the fight for the kingdom. For this is a message that no cross and no bullet can ever silence!

Daar trek ʼn koeël met spoed, met spoed;

hy’s nat van Amerikaner-bloed,

en smart die boodskap wat hy voer;

hy kom uit Amerikaner roer,

hy gaan deur Amerikaner-hart.

Maar met die roue en die smart

bring hy steeds die hart se kragte oor.

Slaap sag, trou hart, so wreed deurboor,

Want, trekkend, trekkend jaar en stond,

sal steeds die koeël sy boodskap sprei;

en waar hy tref, heel nooit sy wond;

en wat hy tref, dit heilig hy!

Met hierdie geringe aanpassing aan Jan FE Cilliers se gedig oor die dood van Jopie Fourie, vind die emosies wat tans wêreldwyd in konserwatiewes se harte leef, ’n uitlaatklep. Die sluipmoord op die konserwatiewe aktivis, Charlie Kirk, het skokgolwe deur Amerika gestuur waarvan die trillings tot aan die uithoeke van die aarde gevoel kan word. Hoewel wêrelde en meer as 100 jaar van mekaar verwyder, is die ooreenkomste tussen Jopie Fourie en Charlie Kirk treffend. Beide word as rebelle gebrandmerk omdat hulle nie bereid was om stil te bly wanneer die wêreld deur onreg verswelg word nie. Hul lewens is gekenmerk deur ’n onstuitbare en onblusbare drang vir die waarheid. Vir beide het die vlam van ’n vryheidsideaal hoog en helder gebrand. Hulle was onkreukbaar van karakter, onbeskaamd Christelik, en (letterlik) doodseker van hul redding in Jesus Christus.

Hoewel Kirk se aktivisme deur baie as polities gemotiveerd afgemaak is, ontbloot ’n fyner ontleding van sy standpunte ’n dieper begronding. Hy het nie geskroom om die warmpatat-onderwerpe van ons dag aan te pak nie. Die idee van vryheid was natuurlik boaan sy lys, maar hy was nie daartoe beperk nie. Wanneer hy oor sake soos vryheid van spraak, aborsie, selfdegeslagverhoudings, vaderskap, diskriminasie, of kulturele en sosiale kwessies gepraat het, was dit nie sy logiese en retoriese vermoëns wat hom so oortuigend gemaak het nie, maar sy begronding. Wanneer hy hierdie onderwerpe beredeneer het, was die weerklanke van die Skrif en die evangelie altyd teenwoordig – dikwels eksplisiet op die voorgrond. Hy het ’n objektiewe maatstaf gehad wat sy standpunte losgemaak het van die sekulêre stank van ons tyd en dit ’n hemelse geur gegee het. Die Christelike lewens- en wêreldbeskouing was die bril waardeur hy alles beskou het.

In 2012 stig hy die organisasie Turning Point USA met die doel om konserwatiewe waardes te versprei en te bevorder. “Konserwatiewe waardes” was egter vir hom meer as ’n politieke konsep. Dit was sinoniem met Bybelse waardes. Die naam van die organisasie spreek van sy aanvoeling dat daar ’n koersaanpassing moet kom ten einde die katastrofiese gevolge van ’n woke, liberaal-sekulêre eindbestemming te vermy. Sy stryd was nooit teen vlees en bloed nie, maar teen die owerhede, teen die magte, teen die wêreldheersers van die duisternis van hierdie een, teen die bose geeste in die lug (Efés. 6:12). Hy was altyd bewus daarvan dat hy nie self die stuurman is om die broodnodige draaipunt en koersaanpassing te navigeer nie.. Hy was bloot instrument in die hand van die Gees wat in staat is om harte te verander en lewe uit die dood te bewerk. Dit was die draaipunt waarvoor hy hom ten diepste beywer het toe hy enkele minute voor sy dood vreesloos verklaar het: “Christ is Lord, death is defeated.”

In die tweede eeu ná Christus het die kerkvader, Tertullianus, die volgende belangrike opmerking gemaak: “Die bloed van die martelare is die saad van die kerk.” Die duisternis sal nie die lig van die evangelie uitdoof nie; die poorte van die doderyk sal dit nie oorweldig nie. Mag sy onverskrokke gees in duisende kinders van die Here voortleef. Mag sy saad ook bloedsaad wees wat die konserwatiewe tradisie, soos gegrond in die evangelie en gebou op die hoeksteen van Christus en die fondamente van die apostels, soos ’n vloedgolf oor die wêreld stuur. Mag sy boodskap van vryheid, wat ten diepste in Christus gegrond is, die mure van Jerigo laat verbrokkel. Mag dit iets in ons wakker maak wat ons met dieselfde moed laat opstaan om die stryd vir die koninkryk voort te sit. Dit is immers ’n boodskap wat nie deur ’n kruis of ’n koeël gestop kan word nie!

Op 8 Mei het Afrikaans haar 100ste verjaarsdag gevier. Dit is egter nie net Afrikaans wat vanjaar ’n mylpaalverjaarsdag vier nie. Op 14 Augustus sal dit presies 150 jaar wees sedert die stigting van die Genootskap vir Regte Afrikaners (GRA) in 1875. Soos ’n kind se geboorte onmoontlik is sonder die fetus se vooraf ontwikkeling in die baarmoeder, net so sou Afrikaans nie in 1925 die lewenslig kon sien sonder die historiese ontwikkeling wat dit voorafgegaan het nie.

Stigtingsdoel van die GRA

Die stigting van die GRA was nie primêr daarop gemik om Afrikaans van kombuistaal tot skryftaal te verhoog nie. Die aanvanklike oogmerk was die daarstelling van ’n Afrikaanse vertaling van die Bybel. Reeds voor die genootskap se stigting pleit Arnoldus Pannevis in ’n brief in De Zuid-Afrikaan (7 Sept. 1872) vir so ’n vertaling. Volgens hom sou dit die verstaanbaarheid van en toeganklikheid tot die evangelie verhoog – nie net vir Afrikaners nie, maar ook vir die bruin bevolking. Hy voel so sterk daaroor dat hy in 1874 ’n versoek aan die Britse en Buitelandse Sendinggenootskap rig. Dit val egter op dowe ore en baan die weg vir die stigting van ’n genootskap wat hom sou toespits op die Afrikaner se toe-eiening en waardering van Afrikaans as moedertaal deur dit van skryftaal tot spreektaal te ontwikkel. Dit ploeg die akker vir die uiteindelike oes: God se Woord in Afrikaans.

Waardering en toe-eiening van Afrikaans

In 1880 skryf ds. SJ du Toit, een van die stigterslede van die GRA, soos volg oor die stigting en doelwitte van die genootskap:

“Dat die anleiding daartoe eintlik was ‘n Afrikaanse Bybelvertaling het ons al gesien. Om die weg daartoe te baan was so ’n liggaam of vereniging nodig, ten einde an die eenkant die bevolking eers tot erkenning van hulle taal te bring, en an die ander kant om die taal self eers as skryftaal te leer beoefen.”[1]

Hieruit is dit duidelik dat die ontwikkeling en vestiging van Afrikaans as skryftaal nie die uitsluitlike doel was nie. Vir die stigters van die genootskap was taal ’n Godgegewe voertuig in diens van die koninkryk. Die taak om Afrikaans uit haar kinderskoene te kry en tot ’n volwasse, aanvallige dame te laat grootword, was nie maklik of sonder stryd nie. Die grootste teenstanders was heel dikwels uit eie boesem. Daar is op hierdie kombuistaaltjie neergekyk en Afrikaanssprekendes is verag en verguis. Tóé reeds was die vraag na Afrikaneridenteit aan die orde. Dit was nodig dat die Regte Afrikaners opstaan en taal, in hierdie geval Afrikaans, as Godgegewe gawe toe-eien en waardeer. Ds. Du Toit verduidelik:

“Mar daar is daarom drie soorte van Afrikaners. Dit moet ons in die oog hou. Daar is Afrikaners met Engelse harte. En daar is Afrikaners met Hollanse harte. En dan is daar Afrikaners met AFRIKAANSE harte. Die laaste noem ons REGTE AFRIKANERS, en die veral roep ons op om an ons kant te kom staan. En wat gaat ons dan maak?…… Regte Afrikaners, ons roep julle op om same met ons te erken dat die Afrikaanse taal ons moedertaal is wat onse Liewe Here ver ons gege het; en om same met ons te staan ver ons taal deur dik en dun! en nie te rus nie voor dat ons taal in alle opsigte algemeen erkend is as die volkstaal van ons land.”[2]

Heerlike vrugte

Hoewel die stryd fel was, sou hierdie taalpioniers met durf voortstry, oortuig van die heiligheid van hul roeping en taak.

“Ons had ’n insig in ’n grote, seer grote werk wat moes gedaan worde. Over het gehele werk ver land en volk. Mar alles was teen ons: ons getal was klein, en die teenstanders baing – die saak vereis geld, en ons had nie veul nie – gesag was nodig, mar ons had gen manne van invloed in die politieke wêreld nie. Mar ons had die reg en die waarheid an onse kant, en ’n magtige God bowe ons hoof.”[3]

Om sy doel te verwesenlik, naamlik “om te staan vir ons taal, ons nasie en ons land”, begin die GRA ’n drukkery, gee boeke uit in Afrikaans, stig Die Afrikaanse Patriot as eerste Afrikaanse koerant en begin ’n Afrikaanse skool (Gedenkschool der Hugenoten). Die uiteindelike doel bly egter staan: ’n Afrikaanse Bybelvertaling! In een van die eerste Afrikaanse kinderboeke uit die pen van CP Hoogenhout verwoord hy hierdie doel só:

“Nou wil ek voor julle een ding vra en dat is: As julle bid, dan mot julle ook meteens aan onse liewe Heer vra, dat die Bijbel tog vertaal mag worde in die Afrikaanse taal ook. Hij sal dat seker doen, want die Bijbel is Sijn Woord en die Woord mot aan alle mense bekend gemaak wort in hulle eige taal, Mark. 16: 15, 16.”

Hoewel die eerste pogings om die Bybel in Afrikaans te vertaal nie groot byval by ’n groot deel van die bevolking gevind het nie, en selfs as “stompstert Nederlands”[4] afgemaak is, sou hierdie taaltjie gou vir haarself ’n staanplek in die harte van Afrikaners oopbeitel. Op 25 Mei 1916 aanvaar die Vrystaatse sinode van die NG Kerk NJ van der Merwe, skoonseun van president MT Steyn, se voorstel vir ’n Afrikaanse vertaling van die Bybel. Standaardafrikaans kry beslag met die publisering van die eerste Afrikaanse Woordelijs en Spelreëls in 1917 . Teen Oktober 1928 was die Afrikaanse vertaling van die Bybel voltooi en vier jaar later drukgereed. Vandag oes ons die heerlike vrugte van hierdie stryd met die moedertaalwoorde: Die HERE is my herder … (Ps. 23:1).

Huidige stand van sake

Hoewel Afrikaans tans die derde grootste van Suid-Afrika se amptelike landstale is en deur meer as 17 miljoen mense as moedertaal of tweede taal gepraat word, beleef ons weer iets van die veragting waarmee dit eens as kombuistaal bejeën is. Afrikaans sukkel om haar muishondreuk en misdadigerstatus weens beweerde apartheidskuld af te gooi.

Soos Afrikaners met Engelse harte en Afrikaners met Hollandse harte destyds Afrikaans se grootste remskoene was, blyk dit vandag steeds die geval te wees. Die enigste verskil: Afrikaners met Hollandse harte is deur Afrikaners met reënboogharte vervang! ’n Beduidende deel van die samelewing kyk neer op Afrikaans asof sy van die duiwel, eerder as van God is. Hierdie distansiëring van Afrikaans smeer ook af op die geestelike lewe van die Afrikaner sodat baie Afrikaners dink dit klink meer koninklik as God met jou Engels praat, en dit is heiliger om in Engels as in Afrikaans te bid. Daarom die versugting: Sal die Regte Afrikaners asseblief opstaan?

As Regte Afrikaners opstaan

Wanneer ons in 2025 hierdie twee belangrike verjaarsdae herdenk, is dit nodig om oor die toekoms te besin. Om te verseker dat ons nageslag oor 100 jaar weer plesierig partytjie kan hou en God steeds op Afrikabodem in Afrikaans kan aanbid, vereis opnuut die herwaardering van Afrikaans as gawe van God.

Regte Afrikaners skuif nie die doelpale nie. Hulle veg nie net vir Afrikaans nie, want Regte Afrikaners verstaan die hoër doel van taal. Hulle veg vir die voorreg om na God se groot dade in hul moedertaal te luister en daaroor in verwondering te staan. Regte Afrikaners sing nie net die vierde strofe van Die Stem met oorgawe nie, maar ook die sesde vers van die eerste volkslied wat in 1875 deur die GRA geskryf is:

“Want al die nasies het één God.

Hy re’el ider volk syn lot;

Hy het ver ider volk syn Taal,

Syn Land, syn Reg, syn Tyd, bepaal.

Wie dit verag sal Syn straf dra.

O God beskerm Suid Afrika!”[5]

___________

[1] S.J. du Toit, Geskiedenis van die Afrikaanse Taalbeweging (onder ps. ’n lid van die Genootskap van Regte Afrikaners) (Paarl: D.F. du Toit & Co., 1980) https://www.dbnl.org/tekst/toit001taal01_01/toit001taal01_01_0004.php [toegang: 4 Junie 2025]

[2] Du Toit.

[3] Du Toit.

[4] https://bit.ly/4jsCsiV

[5] https://bit.ly/3Sx1AKB