Waarheen gaan jy wanneer jy “huis toe” gaan? Waar en wanneer is jy regtig tuis?

Ek het onlangs hierdie vrae met my kinders bespreek. Van hulle is besig om deur Homeros se epiese gedig “Die Odussee” te lees. Boek 9 van die gedig bevat die volgende aanhaling: “… want daar is niks kosbaarder vir ʼn mens as sy eie land en sy ouers nie, en al het hy ook ʼn uitstaande huis in ʼn vreemde land, as dit ver van sy pa en ma is, is hy nie daaroor besorg nie.”

Odusseus se verhaal is ‘n swerftog met vele afdraaipaaie om tuis te kom. Om ʼn tuiste te hê en werklik tuis te wees, roer iets diep binne ’n mens. Ek dink aan die ou slagspreuk: Wat is ʼn huis sonder ʼn moeder?

As ek aan huis dink, is daar sekere beelde uit my kinderdae wat opgeroep word: koolstoof en kaggelvuur, rus en vrede, vars brood en tuisgemaakte botter, moerkoffie op die koolstoof langs die pot krummelpap, heuningkoeke in ʼn skottel op die eetkamertafel, kerse en paraffienlampe …

Odusseus is ʼn dapper held met slim planne – hy het immers die idee van die Trojaanse perd uitgedink. Maar nou is hy al tien jaar van die huis af weg en hy wil huis toe, terug na sy vrou en sy seun toe. Die probleem is egter dat hy nie net ʼn vreemdeling in vreemde lande is nie; hy het ook ʼn vreemdeling vir sy familie geword, en hulle vir hom. Die huis waarna hy so verlang het, is nie meer dieselfde nie.

Terwyl ons gesin oor hierdie dinge gesels, kom die nuus van Trump se vlugtelingstatus vir Afrikaners op. Skielik begin almal vir hom ope briewe skryf: sommige vol lof en waardering, ander weer veroordelend en verontwaardig.

Ek wonder hoeveel mense het ‘n bietjie in die Bybel gaan soek na wat daar staan van “vreemdelinge” en “bannelinge”?

God se volk het geweet wat dit is om vreemdeling te wees. Vir Israel was die trek na Egipte ’n uitkoms uit hongersnood, en God het ʼn vierhonderdjaarplan daarmee gehad! Soos Josef in Génesis 50:20 sê: Want julle het wel kwaad teen my bedink, maar God het dit ten goede gedink om te doen soos dit vandag is, om ʼn groot volk in die lewe te hou. Ondanks die latere slawerny, was Egipte ‘n geseënde bewaring. Vele emigrante kan getuig van die Here se seën in ’n vreemde land.

Om uit eie keuse emigrant te word, is egter iets anders as om vlugteling te wees. Emigrante kan enige tyd ʼn vliegtuigkaartjie koop en kom kuier; vlugtelinge nie. Deel van die voorwaardes van vlugtelingstatus is meestal dat hulle nooit weer na hul eie land kan terugkeer nie. Ek dink nie mense wat opgewonde oor “vlugtelingstatus” is, hou daarmee rekening dat dit nie emigrasie is nie.

Om vlugteling te wees, het eerder parallelle met die latere ballingskap, wat iets heel anders was. Dít was God se oordeel oor ʼn ongehoorsame volk. Maar ook as ballinge in Assirië en Babilonië, het hulle geweet hoe om huis toe te verlang. Verbanning en smagting na ʼn eie tuiste is een van die temas van die profeteboeke. Dit sal ons baat om ‘n bietjie te besin oor wat dit vir ons leer van ons menslike natuur, en ook die karakter en doel van God.

Deel van God se genadige werk in ons, is om ʼn liefde vir ‘n eie plek en familie te kweek. Tog kan dit ook deel van sy oordeel wees om jou van jou plek en familie te verwyder. Ek wonder hoeveel mense het daaraan gedink dat Trump se “vlugtelingstatus” ʼn soort teken van God se oordeel kan wees? Dit behoort ons nie eerstens opgewonde te maak nie, maar eerder selfondersoek te laat doen.

As Ramaphosa môre sou verklaar dat hy Trump gelyk gee en dat Afrikaners uit die land gesit word en as vlugtelinge na die VSA moet gaan, kom die onreg en oordeel daadwerklik ter sprake as iets heeltemal anders as vrywillige emigrasie.

Die eeu sedert die Tweede Wêreldoorlog kan met rede die “eeu van vlugtelinge” genoem word. Vlugtelingskampe en noodleniging vir sodaniges het alledaags geword. Tog is dit ook ʼn algemene en antieke menslike ervaring. Dit gaan dikwels met vreeslike fisiese ontwrigting en selfs lyding gepaard, terwyl elke geval ook uniek is. Wat almal egter met mekaar in gemeen het, is die besonderse angstigheid om jou vaderland vir die onbekende vreemde te moet verlaat. Om nie meer in jou eie vaderland te kan woon nie, is seker een van die grootste onregte wat iemand aangedoen kan word. Meestal is dit ten minste ʼn onreg teenoor oupas en oumas en kleinkinders, wat mekaar later nie meer ken nie.

In die Bybel word daar ʼn duidelike lyn tussen taal, volk en grond aangetoon. Vir ʼn vlugteling word hierdie band uitmekaargeskeur.

Dalk is dit tyd om ernstig te besin oor die soort huis waarheen jy jou kinders wil laat verlang. Hoe lyk die tuiste wat jy vir hulle wil skep? Hou jy rekening met die Bybelse band tussen taal, volk en grond? Of is jy soos Odusseus op die een dwaalweg na die ander, terwyl jy ‘n al groter vreemdeling word vir hulle wat eintlik vir jou die belangrikste in die lewe is?